O MUNDO NA 2ª 1/2 DO S.XX: DESCOLONIZACIÓN E BIPOLARIZACIÓN

1.- Unha das consecuencias máis importantes da II GM foi o inicio do proceso de descolonización, é dicir, do acceso á independencia daqueles países que estaban sometidos ao rexime colonial. Cronolóxicamente extendeuse: 1) desde 1945 a 1975; 2) paralelamente á guerra fría e á distensión da coexistencia pacífica; 3) as dous son correctas.

2.- O acceso á independencia non implicou necesariamente a autonomía económica ou cultural. Na nova situación as antigas colonias son agora países subdesenvolvidos de economía dependente, que se manifesta a través dun comercio desigual (venda de materias primas e de pobres a cambio de manufacturas). Trátase, pois, dun fenómeno de: 1) neo-foralismo; 2) neo-colonialismo 3) neo-capitalismo.

3.- A primeira vaga descolonizadora iniciouse en Asia. No subcontinente indio a loita pola independencia do Imperio británico coñecera fitos como o Pacto de Lucknow (1916), de converxencia dos nacionalistas hindúes do Partido do Congreso (Nehru) e da Liga Musulmana (Alí Khinnah). O movemento adquiriu un gran desenvolvemento no periodo de Entreguerras arredor de:1) Mahatma Gandhi; 2) Indhira Gandhi; 3) Rajiv Gandhi.

4.- A independencia do Indostán en 1947 non impediu a división de hindúes (Unión India) e de musulmáns (Pakistán e Bangla Desh) como mal menor dunha violencia:1) que costou a vida do propio Gandhi; 2) millóns de desprazados; 3) as dous son correctas .

5.- O proceso de independencia de Indonesia (1949) é representativo dentro do escenario asiático: colonia europea ocupada polo xaponeses que finalmente derrotados lle permite rexeitar o estatuto neocolonial ofertado pola metrópoli (neste caso, o Reino de Holanda). O primeiro Xefe de Estado desta República islámica foi:1) Sukarno; 2) Suharto; 3) U Thant.

6.- A colonia francesa de Indochina tamén coñeceu trala II GM unha proclamación unilateral de independencia (Ho Chi Minh). A guerra prolongouse ata os acordos de Xenebra de 1954 que dividiu o territorio en 3 novos Estados: 1) Vietnam, Malasia e Siam; 2) Vietnam, Laos e Camboia; 3) Vietnam, Thailandia e Tonkín.

7.- A segunda vaga de descolonización extendeuse polo norte de África. Libia, excolonia italiana e baixo a tutela da ONU desde 1946 obtivo a súa independencia en 1951. Nas colonias francesas do Mogreb (Marrocos, Alxeria e Tunisia) a presión popular independentista desde 1954 tivo respostas máis ou menos represivas da metrópoli en función:1) da unidade ou non dos políticos imperialistas; 2) da antiguidade do establecemento colonial; 3) da proximid.ade xeográfica ao territorio de Francia.

8.- A vaga descolonizadora pola África subsahariana extendeuse desde 1958 (Ghana) a 1977 (Namibia) e supuxo o desmantelamento dos imperios británico e francés, malia a adoupción de estratexias descolonizadoras diferenciadas (de autogoberno e de integración plena, respectivamente). A Commonwealth ou asociación do Reino Unido coas excolonias é unha institución: 1) política; 2) económica; 3) lingüística e cultural.

9.- En África alternaron os procesos de transición pacíficos cos violentos. Especialmente conflictivo foi a independencia das colonias portuguesas. Outras independencias complicadas, ainda que con diferencias entre sí, foron:1) as de Guinea e Senegal; 2) Kenia e Congo; 3) Somalia e Rodhesia.

10.- A descolonización implicou a aparición de novos actores políticos á marxe dos bloques socialista e capitalista enfrontados nos anos da guerra fría, tal como se manifestou na Conferencia de Belgrado (1961) co Movemento de Países Non-aliñados. A afirmación do dereito de autodeterminación que recolle a Carta das UN foi unha reinvindicación da 1ª Conferencia de Países Afroasiáticos (1955) celebrada en: 1) Bandung; 2) Pekín; 3) Trípoli.

11.- Rematada a II GM e malia os conflictos abertos como resultado da diferente interpretación dos acordos de Ialta (Grecia, Berlín, etc.), o primeiro enfrontamento entre as superpotencias con manifestacións bélicas tivo escenario asiático (guerra de Corea, 1950-53). O armisticio de Pammujon deixaba as cousas como no momento da rendición dos xaponeses ante rusos e americanos, un país dividido en dous Estados: 1) polo paralelo 42; 2) polo paralelo 38; 3) polo meridián 190 lonx E.

12.- A morte de Stalin en 1953 e o proceso de desestalinización subseguinte (XX Congreso do PCUS) favoreceu a transición cara a unha distensión nas relacións internacionais da chamada “guerra fría” (doutrina Truman e idanovismo). O novo marco internacional no que as superpotencias recoñecían os seus liderazgos nos seus respectivos bloques de aliados foi cualificado historiográficamente como: 1) de resposta flexible; 2) de coexistencia pacífica; 3) de contubernio antinatural.

13.- As tensións no interior de cada bloque puxeron en evidencia máis a suposta homoxeneización que a xerarquización dos mesmos, só cuestionada a partir da autonomía nuclear (Gran Bretaña, Francia, R.P. De China). Dous acontecementos que exemplifican esta consolidación do liderazgo americano e ruso foron en 1956:1) a crise da canle de Suez e a invasión de Budapest; 2) a guerra dos Seis Días e e a guerra do Yom Kippur; 3) a invasión de Checoslovaquia e a crise de Cachemira.

14.- Outras crises internacionais, xa na década dos 60 foron a construcción do Muro de Berlín (1961) e a crise dos misiles de Cuba (1962), nas que os bloques a través das súas superpotencias mediron as súas capacidades de presión diplomática. Os Xefes de Estado de USA e da URSS neses históricos momentos eran:1) Eisenhower e Molotov ;2) Kennedy e Kruchev; 3) Jonshon e Breznev.

15.- O final da guerra de Indochina (1954), Vietnam dividiuse en dous polo paralelo 17. En Vietnam do Sul, o goberno autoritario provocou a aparición dunha resistencia armada ou “vietcong”; así como a expansión comunista do norte favoreceu a intervención americana (1960-1973). A unificación baixo o goberno de Hanoi tivo lugar en :1) 1975; 2) 1980; 3) 1985.

16.- A URSS pola súa banda, apoiou militarmente a países africáns (Angola, Etiopía) e hispanos (Nicaragua) enfrontados co liderato capitalista; mais tamén para mante-lo equilibrio con USA interveu en Afganistán (1979-1989), malia a condea da ONU, dos Países Non-aliñados e: 1) do movemento dos budistas talibáns; 2) da Liga Islámica; 3) dos fundametalistas hindús.

17.- Ata mediados do s.XX os grandes grupos petroleiros eran norteamericanos, británicos e holandeses. A partir de 1960 coa fundación da OPEP comenzaron os países productores a idear unha política común. En outubro de 1973 o petróleo convirteuse nunha arma política. O factor desencadeante foi:1) a revolución iraní de Khomeini; 2) a invasión de Kuwait; 3) a guerra árabo-israelí do Yom Kippur.

18.- Coas crises dos prezos do petróleo de 1973 e de 1979 o mundo occidental decatouse da súa dependencia respecto desta fonte de enerxía; denante esta situación e co fin de reparti-la os países desenvolvidos crearon: 1) un Comité de Administración da Crise ; 2 )unha Diputación Xeral de Emerxencias; 3) unha Axencia Internacional da Enerxía.

19.- A revolución que derrocou á dinastía Pahlevi e instaurou a República Islámica en Irán enmárcase no contexto do rexeitamento polos países islámicos do neocolonialismo occidental. Este descontento manifestouse nunha volta ó sentido estricto do Corán tanto no relixioso como no político. Exemplos de fundamentalismo islámico son:1) os Irmáns musulmáns e a Fronte Islámica de Salvación; 2) Hezbolá e Hamas; 3 ) as dous son correctas.

20.- A política de “firmeza” e de desafío armamentista do Presidente USA, R. Reagan acelerou as contradiccións internas do bloque soviético. O fracaso das reformas (perestroika e gladnost) de Gorbachev (Secretario do PCUS) e o Golpe de Estado de 1991 provocou a desaparición da URSS sustituida pola: 1) Comunidade de Estados Independentes; 2 ) Confederación de Estados Soberáns; 3) Sociedade de Estados Solidarios.

A II guerra mundial e a organización da paz

1.- Unha das teses historiográficas sobre o fin da orde internacional xurdida da Iª GM e en consecuencia sobre as orixes da 2ª GM, responsabiliza ao expansionismo dos Estados totalitarios (III Reich). No que respecta a Europa, fálase dunha escalada das tensións motivada polo revisionismo do Tratado de Versalles (1919) que culminaría nos Acordos de Múnich das potencias europeas (1938), co resultado: 1) da anexión dos Sudetes; 2) da mutilación dun Estado democrático soberano como Checoslovaquia; 3) as dous son correctas.

2.- A ocupación de Checoslovaquia (antiguos territorios do Imperio Austro-húngaro) polo exército alemán ao ano seguinte do Ancluss (amexión de Austria) e as alianzas defensivas entre Francia e Polonia (outro Estado novo xurdido da Conferencia de París) e de Francia con Gran Bretaña, porán fin as estratexias diplomáticas destes últimos, supostamente inspiradas nun espíritu pacifista sen concurso da SdN, que pasan a Historia como políticas: 1) de apalancamento; 2) de apazugamento; 3) de pasteleo.

3.- Outra das viraxes diplomáticas que abriron o camiño cara a guerra foi o pacto xermano-soviético coñecido como o Protocolo secreto Ribbentrop-Molotov (1939) que cuestionaba o mapa politico xurdido da 1ª GM (cfr., discontinuidade territorial da antiga Prusia e o colchón sanitario fronte á Rusia soviética) con acordos sobre un reparto: 1) de Polonia ; 2) dos países bálticos; 3) as dous son correctas.

4.- A invasión alemana de Polonia en septembro de 1939 foi o prólogo da 2ª GM. A fiabilidade internacional das potencias europeas occidentais, comprometidas polas súas recentes alianzas con Polonia, pesaron máis que o poder disuasorio do Pacto xermano-soviético. O casus belli nesta ocasión foi a reinvindicación territorial alemana :1) do corredor litoral de Danzig; 2) da rexión montañosa de Gdansk; 3) nengunha das dous é correcta.

5.- No desenvolvemento da guerra pódese distinguir unha fase inicial (1939-41) de dominio alemán que se identifica co “blitzkrieg” ou guerra relampo, táctica militar necesariamente selectiva, que sucesivamente padeceron, xunto ós países neutrais, Polonia e Francia. Precisamente a actitude militar pasiva de Francia e Inglaterra ata que lles tocou o turno é coñecida como:1) a cabalgata das walkirias; 2) a política do avestruz 3) a guerra tonta.

6.- Os éxitos bélicos de Alemaña (batalla de Dunkerque e ocupación de París, xuño de 1940) provocaron o aillamento de Gran Bretaña, a incorporación ao conflicto de Italia e a formación dun estado francés colaboracionista, coñecido como: 1) o Goberno Vichy; 2) a Francia de Pétain; 3) as dous son correctas.

7.- Derrotada Francia e frustrada a invasión do territorio británico (batalla aérea de Inglaterra), as iniciativas bélicas alemanas voltáronse de novo cara o leste (primeiro nos Balkáns e finalmente contra a URSS) e tamén extendéronse ó Norde de África. Entre as motivacións destas decisións militares están :1 ) o control da canle de Suez e a necesidade de materias primas; 2) compromisos adquiridos entre sí polas potencias do Eixo; 3) impresionar a Gran Bretaña e forzala ó armisticio.

8.- En decembro de 1941 un goberno xaponés crecentemente militarista que apostaba por un imperialismo excluínte no continente asiático (Declaración Amau, 1933) atacou por sorpresa a flota norteamericana en Perl Harbour (Hawai), conscente de que só os EEUU tiñan capacidade e vontade de impedilo (Cfr., Conferencia de Washington, 1921). Os planos militares xaponeses estiveron precedidos dunha alianza con Italia e Alemaña (1940) coñecida como:1) o Pacto de Aceiro ; 2) a Unión Patriótica; 3) o Triángulo Berlín-Roma-Tokio.

9.- As victorias aliadas en 1942 (O Alamein, Stalingrado) sinalan o devalo das potencias do Eixo, sen embargo, a contenda prolongaríase nunha guerra de desgaste que a prol do maior potencial demográfico e industrial só culminaría na primavera de 1945 coa caída de Berlín, tomada:1) polos occidentais; 2) polos soviéticos; 3) simultaneamente, por acordo previo.

10.- Tamén o ano de 1942 resultou decisivo para a guerra no Pacífico (victoria USA en Midway), na medida en que permitiu reconquistar os territorios ocupados polos xaponeses, sen embargo, a solución definitiva fíxose esperar polo endurecemento das resistencias unha vez alcanzado o territorio nipón. A petición da paz viu forzada polas explosións atómicas en Hiroshima e Nagasaki decididas polo Presidente norteamericano: 1) Roosevelt; 2) Truman; 3 )MacArthur.

11.- As consecuencias da guerra póñense de manifesto con reparar tanto na extensión do conflicto a tódolos continentes e no baldimento de recursos materiais e humanos (estes últimos calcúlanse en 60 millóns) como na súa crueldade (bombardeos indiscriminados, deportacións masivas e o xenocidio xudío). Na recuperación de Europa o protagonismo norteamericano púxose de manifesto a través: 1) da concesión de créditos ; 2 ) do chamado Plano Marshall; 3) as dous son correctas.

12.- Trala fin da guerra fíxose evidente o declive político, económico e moral de Europa non só a nivel mundial (procesos de descolonización), senón tamén no propio continente (formación do “telón de aceiro” ou repartición de Europa en áreas de influencia polas superpotencias USA e URSS). Aínda así, o mapa político europeo non experimentaría cambios tan radicais como na Conferencia de París. En 1945, a nova orde internacional foi deseñado nas Conferencias de: 1) Ialta e Postdam; 2) San Francisco e Terranova; 3) Londres e Moscova.

13.- Xa durante o transcurso da guerra viuse a necesidade de recuperar o espíritu da SdN. O proxecto culminaría coa redacción da Carta das Nacións Unidas en xuño de 1945 e entre os seus obxetivos merece salientar a paz e a seguridade internacional, o respecto dos dereitos humanos e das liberdades fundamentais e a cooperación económica e social. Unha das razóns da súa maior eficacia respecto da SdN non é outra que contar:1) cunha forza militar de intermediación; 2) con soldados dos PPMM baixo bandeira da ONU; 3) as dous son correctas.

14.- Na estructura orgánica das UN, xunto ós órgaos de decisión e de debate (Secretario, Asemblea e Consello de Seguridade con sede en Nova YorK) e do Tribunal da Haia, existen unha serie de comisións, axencias e organismos especializados como:1) a Unesco e a Unicef; 2) a FAO e a OMS;3) as dous son correctas.

15.- Un dos primeiros problemas cos que tivo que enfrontarse a ONU foi a creación do Estado de Israel. No Plano de partición das UN (1947), xunto á delimitación das zonas xudea e árabe e á localización dos asentamentos duns e outros nos territorios alleos, recoñécese: 1) o principio de igualdade na extensión das zonas e no número dos asentamentos; 2) o principio de igualdade na continuidade territorial; 3) o estatuto de Xerusalenm como cidade internacional.

16.- Ó remata-la 2ª GM só hai duas superpotencias (USA e URSS), que ademais o son a escala mundial. A súa influencia territorial é consecuencia da súa gran capacidade demográfica e industrial como sen dúbida tamén:1) do seu monopolio nuclear; 2) da súa complementariedade ideolóxica; 3) das súas historias nacionais paralelas.

17.- Os primeiros desacordos entre as superpotencias maniféstanse en 1947 (Alemaña, Grecia, e Turkía) e reflicten a contradicción de intereses entre potencias con cosmovisións políticas e económicas radicalmente dispares. O chamado bloque occidental identifícase con: 1) a Doutrina Truman e o Plano Marshall; 2) OTAN ou NATO; 3) as dous son correctas.

18.- O bloque comunista, nun exercicio de reacción simétrica ao bloque liberal capitalista, caracterízase institucionalmente pola creación da Kominform, do Comecon e do: 1) Exército bermello; 2) Pacto de Varsovia; 3) nengunha das dous é correcta.

19.- O Plano Marshall (1948-52), axuda económica americana para a reconstrucción postbélica de Europa, mais tamén cunha dimensión política (dete-la extensión do comunismo favorecida pola explosiva situación social derivada das penalidades da guerra) foi aceptado por 16 países que constituiron a OECE. Os principais beneficiarios foron en termos absolutos:1) Inglaterra e Francia; 2) Italia e Polonia; 3) os países do BENELUX.

20.- A Alemaña vencida dividiuse en 4 zonas de ocupación militar (soviética, francesa, británica e norteamericana). A capital Berlín ,que estaba na zona soviética dividiuse a súa vez en 4 sectores. O bloqueo de Berlín por parte da URSS respostaba ás diferencias dos aliados na interpretación dos acordos de Ialta respecto da futurible reunificación de Alemaña. A crise, sobre non lograr o abandono occidental da cidade de Berlín, rematou co nacemento de dous estados alemáns, a RFA e a : 1) República Socialista ; 2) República Democrática; 3) Republica soviética.

España nas primeiras décadas do s.XX

O REINADO DE ALFONSO XIII

As dificultades do reinado

1.- Historiográficamente e tamén polos actores históricos dous décadas máis tarde, as dificultades do reinado de Alfonso XIII sitúanse no inicio do s.XX, tralo desastre do 98 (perda das colonias) e o esgotamento do sistema da Restauración, que identificamos: 1) coa dinastía francesa dos Borbóns; 2) coa Constitución de 1876; 3) as dous son correctas.

2.- A perda das últimas colonias do imperio español provocou a crise do nacionalismo centralista do Estado e como consecuencia a emerxencia dos nacionalismos periféricos. Fronte aos nacionalismos vasco e galego, menos desenvolvimos, salienta o nacionalismo catalán, que obtivo como froito das súas presións ao goberno en 1913 a: 1) mancomunidade; 2) autonomía; 3) soberanía.

3.- Outro dos grandes problemas que tiveron que afrontar os gobernos da Restauración durante o reinado de Alfonso XIII foi a guerra de Marrocos. A influencia sobre a rexión foi unha proposta francesa aceptada pola Monarquía española en 1906 na Conferencia de: 1) Alxeria; 2) Algeciras; 3) Marsella.

O fracaso dos partidos institucionais.

4.- O maior problema da Restauración derivaba dun bipartidismo (partido conservador e partido liberal) incapaz de dar resposta aos problemas sociais, por canto as súas diferencias non cuestionaban a estructura social burguesa. A comezos do s.XX existía a convicción da necesidade de cambios e a palabra clave era: 1) rexeneración; 2) reforma; revolución.

Un rexeneracionismo moderado e insuficiente.

5.- A versión rexeneracionista de Antonio Maura (1907-09), se concretou nunha lei electoral contra o caciquismo e na creación de organismos para o desenvolvemento e a modernización económica, que foron publicitadas como unha: 1) “revolución desde arriba”; 2) “revolución desde abaixo”; 3) “reforma desde a base”.

6.- O embarque de tropas a Marrocos movilizou as organizacións obreiras e desendecanou unha violenta represión (Semana Tráxica, 1909) que forzaría a dimisión do goberno conservador de Maura. Tampouco lograría reduci-las tensións o posterior goberno liberal de: 1) Canalejas; 2) Dato; 3) Romanones.

A crise do sistema.

7.- Aínda que España permaneceu neutral durante a I Guerra Mundial as tensións medraron (cfr., folga xeral de 1917) co aumento dos prezos, coas reinvindicacións catalanistas e das xuntas militares. A crise do sistema da Restauración conduciu inevitablemente á Dictadura: 1) tralo revés militar en Marrocos; 2) trala derrota de Annual; 3) as dous son correctas.

A DITADURA DE PRIMO DE RIVERA.

O cirurxián de ferro.

8.- Un estado de opinión favorable á orde e á seguridade levou a Miguel Primo de Rivera a suspender a Constitución de 1876 e a asumir o papel de cirurxián de ferro en expresión do rexeneracionista Joaquín Costa. Alfonso XIII aceptou o golpe de Estado ao mandarlle formar goberno. Era o ano: 1) 1921; 2) 1923; 3) 1925.

A paréntese constitucional.

9.- O primeiro goberno de Primo de Rivera, só de militares, o chamado Directorio Militar, afrontou a cuestión de orde pública (represión do anarquismo) e a guerra de Marrocos á que puso fin: 1) co Desembarco de Alhucemas, 1925; 2) coa toma de Xauén; 3) co apoio da flota inglesa.

10.- O apoio popular contrastou co rexeitamento dos intelectuais (Unamuno e Ortega y Gasset). Para acabar coas críticas formou un goberno con civís, o Directorio Civil. O reforzamento do réxime a través da Unión Patriótica foi incapaz de contrarrestar unha progresiva oposición: 1) dos nacionalistas; 2) dos partidos obreiros; 3) do propio Exército.

O final da Ditadura.

11.- Trala dimisión (xaneiro de 1930) del Dictador. Alfonso XIII encargou ao Xeneral Berenguer a volta á normalidade constitucional (“dictabranda”); mais a monarquía desprestixiada amosarase inviable e perderá o 12 de abril de 1931: 1) unhas eleccións municipais; 2) unhas elección legislativas; 3) un referendun pola forma de Estado.

A SEGUNDA REPÚBLICA

Unha auténtica ruptura.

12.- O 14 de abril de 1931 Alfonso XIII abandonou España e pacífica e esperanzadamente proclamouse a República. España adquirirá características propias da modernidade: sufraxio feminino, separación Igrexa-Estado y partidos de masas. Os cambios producíanse nunha sociedade: 1) maioritariamente rural; 2) moi contrastada nos grupos sociais; 3) as dous son correctas.

As primeiras medidas do Goberno provisional.

13.- Un goberno provisional moi heteroxéneo no que estaban representados republicanos como Alcalá-Zamora, Lerroux e Azaña e socialistas como Largo Caballero e Indalecio Prieto, tivo que afrontar “o problema catalán” (proclamación de independencia pola ERC de Maciá) aprazado á concesión no marco da Constitución da: 1) mancomunidade; 2) autonomía; 3) soberanía.

14.- As accións violentas contra a Igrexa provocaron desconfianza nas autoridades por parte dos católicos moderados. Entre as medidas do Goberno Provisional, xunto a convocatoria das Cortes constituíntes (xuño) están: 1) a reforma do Exército; 2) decretos laborais e a creación de escolas contra o analfabetismo; 3) todas.

A organización da República

15.- As elección de xuño deron maioría aos socialistas e aos republicáns de ezquerda manténdose o mesmo Goberno provisional. A Constitución foi aprobada en decembro de 1931. España era definida como unha: 1) República democrática de traballadores de todas as clases; 2) República Socialista; 3) República Popular.

16.- Algúns artigos da Constitución eran unha declaración de principios para futuras reformas (dereito de propiedade privada limitado aos intereses do Estado ou o que recoñecía a necesidade dunha reforma agraria). Polo que se refire ás reducidas competencias do Presidente da República, controladas polas Cortes, estaba a: 1) Xefatura dos Exércitos; 2) designación do Xefe de Goberno; 3) formación do Goberno.

AS ETAPAS POLÍTICAS DA REPÚBLICA.

As reformas da esquerda (1931-33)

17.- Aprobada a Constitución, as Cortes elixiron a Alcalá Zamora como Presidente da República e a Manuel Azaña como Xefe de Goberno. A reforma do Estado centralista prevía a posibilidade de aprobar estatutos de Autonomía. O de Cataluña aprobouse en septembro de: 1) 1932; 2) 1936; 3) 1938.

18.- Mentras a reforma do Exército pretendía un corpo eficaz e moderno e reduci-lo seu tamaño (paso á reserva, peche da Academia militar, supresión de ascensos por méritos de guerra, etc.), a reforma agraria pretendía, sen chegar a consegui-lo, terminar co atraso da agricultura, aumenta-la extensión de terras cultivadas e a producción. A axencia responsable de leva-la adiante era: 1) o IRA; 2) o IRYDA; 3) o INC.

19.- A política relixiosa pretendía recorta-la influencia da Igrexa católica na sociedade a través dunha lexislación laicista segundo o modelo da República francesa, que tivo como leis máis relevantes: 1) a disolución da Compañía de Xesús; 2) a Lei de Congregacións Relixiosas prohibindo ás ordes relixiosas exerce-lo ensino; 3) as dous son correctas.

As manifestacións de descontento.

20.- As reformas non resolveron os problemas e a decepción pola reforma agraria provocou revolucións libertarias cruelmente reprimidas (cfr., xaneiro 1933, Casas Viejas en Cádiz). Tampouco prosperou o golpe de Estado do xeneral Sanjurjo en 1932; mais, se a ezquerda se desgastaba a dereita se organizaba na: 1) CEDA; 2) CECA; 3) FDAE.

O Bienio Conservador (1933-35).

21.- Trala dimisión de Azaña, as eleccións de novembro de 1933 deron a victoria á dereita de Gil Robles e ao partido Radical. O Goberno Lerroux, limitouse a frear as actuacións do bienio anterior e as posturas políticas radicalizáronse. Xa en outubro de 1933 José Antonio fundara: 1) Falanxe Española; 2) Xuntas de Defensa Hispánica; 3) Xuntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista.

22.- A tensión culminou na Revolución de 1934 (pola concesión de ministerios para a CEDA). UXT convocou unha folga xeral e Companys, proclamou a independencia de Cataluña. A iniciativa de Companys foi sufocada fácilmente, mais o control obreiro de Asturias precisou a mobilización: 1) dos corpos policiais autonómicos 2) do Exército de Terra; 3) do Exército de Marrocos.

Cara á guerra.

23.- Alcalá Zamora ante o desacordo Goberno e Cortes convocou novas eleccións que en febreiro de 1936 gañaron as ezquerdas da Fronte Popular. O novo Goberno retomou as reformas confiando na maioría das Cortes. Mentras a violencia entre os extremismos era cada vez mayor, parte do Exército preparaba un golpe de Estado baixo a dirección de: 1) Sanjurjo; 2) Mola; 3) Franco.

A GUERRA CIVIL

Un pronunciamento fracasado.

24.- Mentras oficiais do Exército consideraban, ante a desorde, necesario asumir o poder, Azaña, novo Presidente da República (abril 1936), afastaba de Madrid aos sospeitosos de conspiraren (Goded, Mola, Franco). Sen embargo, o día 17 de xullo sublevouse o Exército de Marrocos e o 18 no resto da península. Fracasaron en Madrid e Barcelona pola: 1) entrega de armas do Goberno ás organizacións obreiras; 2) resistencia anarco-sindicalista; 3) as dous, respectivamente.

Os recursos dos dous bandos.

25.- O bando republicano tivo que superar unha crise de goberno (Giral por Casares Quiroga); non obstante, controlaban as cidades e as industrias e contaban cos apoios de Francia, Inglaterra, de México e da URSS. O bando nacional coa parte do Exército mellor preparada, dominaba cuncas mineiras e cerealistas e contou co apoio de: 1) Italia; 2) Alemaña; 3) as dous máis Portugal.

26.- Dende o inicio da G.C. unha parte da nación apoiou aos sublevados. En outubro de 1936, Franco foi proclamado: 1) Xeneralísimo 2) Xeneralísimo e Xefe do Estado; 3) Xeneralísimo e Xefe de Estado como Caudillo de España.

O desenvolvemento da guerra.

27.- O alzamento triunfou rápidamente en Navarra, Canarias e Marrocos, desde onde se transportaron tropas a Andalucía. Nunha 1ª fase da contenda (agosto do 36 a marzo do 37) o obxetivo dos sublevados era a capital e sé de Goberno. Fracasado o asalto de Madrid Franco tentou rodeala, mais os republicanos impedírono: 1) en Jarama e Guadalajara; 2) en Brunete e Belchite; 3) na batalla do Ebro.

28.- Nunha 2ª fase (marzo do 37 a xuño do 38) Franco decidiu acabar coa fronte norte (Asturias-País Vasco) que se afundiu en outubro de 1837. As batallas de distracción do Goberno republicano fracasaron. En abril de 1938 as tropas de Franco: 1) tomaron Castellón; 2) aillaron a Cataluña; 3) as dous son correctas.

29.- Na terceira fase (xullo do 38 a abril do 39) tivo lugar a decisiva batalla do Ebro que permiteu a Franco en febreiro de 1939 a ocupación sen resistencia de Cataluña e a finais de marzo a toma de: 1) Madrid; 2) Valencia; 3) Cartagena.

30.- O saldo da guerra alcanza ós 600.000 mortos e a emigración forzada doutras 300.000 persoas. Débese insistir en que a loita iniciada en xullo do 36 non foi só un enfrontamento militar. Na zona nacional fíxose unha represión sistemática de tódalas forzas opositoras. Na zona republicana a desintegración das institucións provocou actuacións ioncontroladas como: 1) as matanzas do cárcere Modelo e de Paracuellos; 2) a persecución física de todo relixioso; 3)as dous son correctas.

A grande guerra e a crise do estado liberal

0.- O devalo do Imperio turco na rexión balcánica provocou a inestabilidade da rexión con tensións entre os Imperios austríaco e ruso, dos que saíron beneficiados os nacionalismos eslavos coa fundación de novos Estados como: 1) Serbia; 2) Bulgaria; 3) ás anteriores hai que engadirlles, Romanía.

1.- O final do s.XIX cada Estado europeo tentaba garanti-la súa seguridade e a súa posición internacional a través de alianzas secretas e políticas militaristas a prol do progreso técnico e do aumento demográfico, que multiplicaron a desconfianza diplomática e acrecentaron na opinión pública o belicismo. Este periodo é coñecido como: 1) a guerra tonta; 2) a paz armada; 3) a unión sagrada.

2.- No verán de 1914 a crise de Saraxevo provocou a declaración de guerra de Austria a Serbia co apoio de Alemaña. O mecanismo das alianzas secretas púxose en marcha: Rusia declarou o seu apoio a Serbia, e ao seu lado fixérono Francia e Gran Bretaña; é decir a: 1) Triple Alianza; 2) Triple Entente; 3) Triple Coalición.

3.- Trala declaración de guerra, recibida con entusiasmo popular, os exércitos mobilizáronse con rapidez para lograr canto antes unha victoria decisiva que tardaría catro anos en chegar. Establecéronse duas frontes, o estancamento dos mesmos significou que: 1) a guerra de movementos deu paso á guerra de trincheiras; 2) a guerra de trincheiras deu paso á guerra de movementos; 3) as dous tácticas déronse sincrónicamente.

4.- Co tempo a incapacidade de decisión bélica levou a cada país a controlar a súa industria para producir máis armas e obte-las materias primas necesarias. Paralelamente á racionalización dos alimentos e racionalización de tódolos recursos aos fins militares, a guerra extendeuse geográficamente coa incorporación de novos aliados: 1) Turquía e Bulgaria a prol das potencias centrais; 2) Italia e Romanía a favor dos aliados; 3) as dous son correctas.

5.- En 1917 a situación cambiou. Namentras Francia resistía nas trincheiras e Alemania decretaba a guerra submarina total, estalaba a revolución rusa, precipitada en parte pola desastrosa xestión do goberno tsarista. Finalmente, co triunfo bolchevique tódolos esforzos militares concentráronse na fronte occidental, no que resultou decisivo a entrada no conflicto: 1) de Xapón; 2) dos EEUU; 3) de Portugal y España.

6.- As consecuencias da I G.M. foron amplias e duradeiras; en tre éstas, un novo mapa europeo coa desaparicióndos Imperios alemán, austro-húngaro e turco sustituidos na Europa oriental por novos Estados. Con Rusia apartada da comunidade internacional ( control sanitario) e nunha situación caótica convocouse a Conferencia de: 1) Locarno; 2) de Londres; 3) de París.

7.- Na Conferencia de Paz, celebrada en 1919 para a redacción dos tratados que recollían as condicións impostas aos vencidos, propoñíase o dereito de autodeterminación das nacionalidades e a creación dunha organización internacional que arbitrara nos conflictos entre os Estados. Referímonos: 1) a ONU; 2) a Sociedade de Nacións; 3) son a mesma cousa.

8.- Na Conferencia de Paz se estableceron tratados do conxunto dos vencedores con cada un dos vencidos. Respecto das durísimas condicións impostas a Alemaña salienta as perdas territoriais, a entrega da súa flota e a reducción do exército a 100.000 homes, sancións económicas por indemnizacións de guerra e por riba de todo a condena moral da culpabilidade no conflicto. Este tratado firmouse no Pazo de: 1) St Germain; 2) Trianon; 3) Versalles.

9.- EEUU, que dicía que entrara na guerra para defende-la democracia, sentiuse decepcionado polo que consideraba la mesquindadade europea na Conferencia de Paz. O Senado negouse a ratifica-los acordos alcanzados por Wilson e consecuentemente: 1) non participar en nengunha organización internacional; 2) intervir por vía interposta de Gran Bretaña; 3) condicionar su política internacional á potencia emergente da URSS.

10.- A experiencia da guerra impuxo a planificación e coordinación dos recursos económicos e o resentimento dos vencidos que favoreceron: 1) unha intervención estatal na economía vs ortodoxia liberal; 2) o cuestionamento democrático; 3) podemos validar ás dous.

11.- En 1917 Rusia era un país habitado sobre todo por campesiños con moi baixo nivel de vida que traballaban para unha aristocracia latifundista. En 1861, abolírase a servidume feudal, pero só unha minoría de campesiños tiña unha situación acomodada despois dos intentos inconclusos de reforma agraria. Esta minoría estaba formada polos: 1) mukhiks; 2) kulaks; 3) lumiks.

12.- A industrialización era rápida arredor das grandes cidades como Moscú ou San Petersburgo (Petrogrado desde 1905), pero en relación co tamaño do país a burguesía era escasa para transformar as institucións políticas cara a un sistema parlamentario que sustituira ao Goberno do Tsar, por unha monarquía : 1) autocrática; 2) aristocratica; 3) electiva .

13.- Xunto ás organizacións liberais, existían tamén pequenos grupos revolucionarios cruelmente reprimidos pola policía. Estas agrupacións radicais diferenciábanse segundo as súas aspiraciós de cambio estiveran no campo (eseristas) ou na industria (marxistas). O socialismo marxista a partir da revolución de 1905 dividiuse en maioritarios e minoritarios; é dicir.: 1) mencheviques e bolxeviques; 2) bolxeviques e mencheviques; 3) marxistas e leninistas.

14.- A I Guerra mundial amosou con claridade a ineficacia do réxime zarista. En febreiro de 1917 organizáronse en Petrogrado manifestacións que levaran á abdicación do zar Nicolás II e á proclamación da República sobre unha duplicidade do poder, a Duma (Parlamento) e os Soviets ou: 1) Consellos de obreiros; 2) organizacións comunistas; 3) corpos militares.

15.- Mentras da fronte non chegaban novas dunha evolución favorable a Rusía, no interior o descontento medraba polo aprazamento das reformas. A chegada de Lenin do exilio se concretou na adopción polos bolxeviques das “teses de abril” e finalmente, no triunfo da revolución de outubro, que esixía “todo o poder para…” : 1) a Duma; 2) os Soviets; 3) o Goberno.

16.- A Rusia “soviética” firmou a paz con Alemaña a costa de perdas territoriais (Tratado de Brest-Litovsk). Cando o poder pasou a ser monopolio dos comunistas estalou, apoiada polas potencias europeas, a guerra civil que rematou co triunfo do Exército Vermello. En 1924, o ano da morte de Lenin o Estado definiuse constitucionalmente como: 1) URSS; 2) CCCP; 3) CEI.

17.- Durante a G.C. Lenin impuso unha economía de guerra (nacionalización dos medios de producción). A reconstrucción postbélica forzou unha Nova Política Económica (NEP = liberalización e propiedade privada). A construcción do socialismo sobre a base dos planes quinquenais (industrialización e colectivización) foi obra de : 1) Trostky; 2 ) Zinoviev; 3) Stalin.

18.- Os vencedores da I Guerra Mundial, reximes parlamentarios, permitiron a extensión do pluripartidismo e das libertades individuais. Na maior parte de Europa aplicáronse leis que melloraban as condicións sociolaborais (desenvolvemento sindical). Sen embargo, a situación podía ser moi inestable por mor: 1) das tensións nacionalistas; 2) da división nos antigos partidos socialistas; 3) as dous son correctas .

19.- Nestes anos houbo fortes tensións sociopolíticas (cfr., condicións impostas polo Tratado de Versalles como as indemnizacións de guerra). En 1924 Gran Bretaña e os EEUU fixeron plans para apraza-la débeda e a economía alemaña empezou a estabilizarse. En 1925 tócaballe facelo ás relacións internacionais coa firma do Tratado de : 1) Berna; 2) Ginebra; 3) Locarno.

20.- A guerra enriquecera a EEUU que viviu unha etapa de prosperidade, coñecida popularmente como os “felices vinte”, nos que se estableceron as bases da moderna sociedade de consumo. Este periodo non estaba exento de contradiccións (EEUU pasou de exportador a importador de productos agrarios, os prezos baixaron e con eles a demanda de bens industriais) e a Bolsa cun comportamento de euforia especulativa foi o desencadenante da crise. Foi: 1) o crac do 29; 2) só unha crise financieira; 3) só un martes negro.

21.- Nos anos vinte a excepción á democracia europea foi Italia, que desde 1922 estableceu un réxime fascista dirixido por Benito Mussolini, que adouptou o título de Duce. As súas bases eran a supresión dos partidos e dos sindicatos e a absoluta dirección económica. En consecuencia, tratábase: 1) dunha dictadura; 2) dun totalitarismo; 3) dunha dictadura totalitaria.

22.- A crise de 1929 golpeou con especial forza a Alemaña que seguía a paga-las súas débedas de guerra. A retirada de capitais americanos agravou a crise e o paro medrou con rapidez radicalizando as posicións políticas da República xurdida trala derrota do II Reich alemán. Falamos da República de: 1) Franfurt; 2) Hannover; 3) Weimar.

23.- A radicalización política en Alemaña arruinou o sistema de partidos republicano ata culminar na creación dun Estado totalitario de partido único: o Partido Nacional-Socialista de Adolf Hitler. O III Reich aspiraba á revisión unilateral do Tratado de Versalles e á hexemonía na Europa oriental. Un elemento definidor e diferenciador do novo Estado era a súa ideoloxía: 1) antisemita; 2) de lealtade á Sociedade de Nacións; 3 ) contrario ao culto á personalidade.

24.- En EEUU a crise financieira de 1929 se convirteu nunha grande recesión económica que explica o volco electoral de 1932 a favor de F.D. Roosevelt. Éste dirixiu tódolos esforzos a devolver a confianza mediante unha concentración de poder político e dun intervencionismo económico que xustificou nun: 1) New Deal; 2) Novo Pacto ou nova repartición; 3) as dous.

25.- Ante as políticas expansionistas dos reximes totalitarios en parte resposta á precaria situación económica xeralizada pola crise do capitalismo mundial, as democracias occidentais como Gran Bretaña e Francia optaron por unha política que vulneraba os principios vixentes nas relacións internacionais perxudicando ás nacións máis febles. Esta política é cualificada historiográficamente como:1) de acougamento ; 2) de pacificación ; 3) de concordia.

26.- Dende a súa chegada ao poder A. Hitler propúxose cambia-la situación internacional. Rompeu o Tratado de Versalles coa a remilitarización de Renania e as reclamacións territoriais basada na doutrina do espacio vital. Dous fitos da audacia da política exterior de Hitler os constituen a anexión (Ancluss) e a invasión (contra o acordado en Munich) respectivamente de: 1) Austria e Hungría; 2) Austria e Checoslovaquia; 3) Austria e Polonia.

27.- En entreguerras a arquitectura continou o impulso racionalista, buscando edificios funcionais adaptados ás esixencias sociais. Ainda que hai moitas tendencias todas comparten trazos (materiais, procesos constructivos, depuración de volúmes, etc.). Entre as personalidades merecen mención : 1) Le Corbusier ; 2) Mies Van der Rohe; 3) sen dúbida, os dous.

28.- Van Gogh abrira o camiño da pintura como expresión subxetiva do pintor, e este vieiro foi seguido nas primeiras décadas do s.XX polos pintores que serán cualificados por esta motivación de expresionistas. A temática existencialista (soidade, angustia…) corresponde a pintores da Europa: 1) nórdica; 2) meridional;3) oriental .

29.- Nos anos vinte e trinta o impulso de innovación e ruptura coa tradición iniciado coas primeiras vangardas (fauvismo, cubismo, expresionismo) conduce a seguir explorando novos camiños. O centro do mundo artístico era Europa, e sobre todo a capital que dará o seu nome a toda unha xeración de artistase que coñecemos por : 1) Escola de Upsala; 2) Escola de París; 3) Escola de Brujas.

30.- As vangardas, así en plural, reflicte a pluralidade de tendencias. A abstracción xeométrica, encarnada por Mondrian, optou polas liñas rectas e as cores puras. O futurismo, representado por Boccioni, interesouse polas formas fluidas e dinámicas. O surrealismo, identificado con Magritte, borra as fronteiras entre o consciente e o inconsciente. O dadaísmo, nada máis rematada a I G.M. propoñíase rachar co propio concepto de arte. Un nome propio da última corrente é: 1) H. Matisse; 2) E. Munch; 3) M. Duchamp.

A grande guerra e a crise do estado liberal

0.- O devalo do Imperio turco na rexión balcánica provocou a inestabilidade da rexión con tensións entre os Imperios austríaco e ruso, dos que saíron beneficiados os nacionalismos eslavos coa fundación de novos Estados como: 1) Serbia; 2) Bulgaria; 3) ás anteriores hai que engadirlles, Romanía.

1.- O final do s.XIX cada Estado europeo tentaba garanti-la súa seguridade e a súa posición internacional a través de alianzas secretas e políticas militaristas a prol do progreso técnico e do aumento demográfico, que multiplicaron a desconfianza diplomática e acrecentaron na opinión pública o belicismo. Este periodo é coñecido como: 1) a guerra tonta; 2) a paz armada; 3) a unión sagrada.

2.- No verán de 1914 a crise de Saraxevo provocou a declaración de guerra de Austria a Serbia co apoio de Alemaña. O mecanismo das alianzas secretas púxose en marcha: Rusia declarou o seu apoio a Serbia, e ao seu lado fixérono Francia e Gran Bretaña; é decir a: 1) Triple Alianza; 2) Triple Entente; 3) Triple Coalición.

3.- Trala declaración de guerra, recibida con entusiasmo popular, os exércitos mobilizáronse con rapidez para lograr canto antes unha victoria decisiva que tardaría catro anos en chegar. Establecéronse duas frontes, o estancamento dos mesmos significou que: 1) a guerra de movementos deu paso á guerra de trincheiras; 2) a guerra de trincheiras deu paso á guerra de movementos; 3) as dous tácticas déronse sincrónicamente.

4.- Co tempo a incapacidade de decisión bélica levou a cada país a controlar a súa industria para producir máis armas e obte-las materias primas necesarias. Paralelamente á racionalización dos alimentos e racionalización de tódolos recursos aos fins militares, a guerra extendeuse geográficamente coa incorporación de novos aliados: 1) Turquía e Bulgaria a prol das potencias centrais; 2) Italia e Romanía a favor dos aliados; 3) as dous son correctas.

5.- En 1917 a situación cambiou. Namentras Francia resistía nas trincheiras e Alemania decretaba a guerra submarina total, estalaba a revolución rusa, precipitada en parte pola desastrosa xestión do goberno tsarista. Finalmente, co triunfo bolchevique tódolos esforzos militares concentráronse na fronte occidental, no que resultou decisivo a entrada no conflicto: 1) de Xapón; 2) dos EEUU; 3) de Portugal y España.

6.- As consecuencias da I G.M. foron amplias e duradeiras; en tre éstas, un novo mapa europeo coa desaparicióndos Imperios alemán, austro-húngaro e turco sustituidos na Europa oriental por novos Estados. Con Rusia apartada da comunidade internacional ( control sanitario) e nunha situación caótica convocouse a Conferencia de: 1) Locarno; 2) de Londres; 3) de París.

7.- Na Conferencia de Paz, celebrada en 1919 para a redacción dos tratados que recollían as condicións impostas aos vencidos, propoñíase o dereito de autodeterminación das nacionalidades e a creación dunha organización internacional que arbitrara nos conflictos entre os Estados. Referímonos: 1) a ONU; 2) a Sociedade de Nacións; 3) son a mesma cousa.

8.- Na Conferencia de Paz se estableceron tratados do conxunto dos vencedores con cada un dos vencidos. Respecto das durísimas condicións impostas a Alemaña salienta as perdas territoriais, a entrega da súa flota e a reducción do exército a 100.000 homes, sancións económicas por indemnizacións de guerra e por riba de todo a condena moral da culpabilidade no conflicto. Este tratado firmouse no Pazo de: 1) St Germain; 2) Trianon; 3) Versalles.

9.- EEUU, que dicía que entrara na guerra para defende-la democracia, sentiuse decepcionado polo que consideraba la mesquindadade europea na Conferencia de Paz. O Senado negouse a ratifica-los acordos alcanzados por Wilson e consecuentemente: 1) non participar en nengunha organización internacional; 2) intervir por vía interposta de Gran Bretaña; 3) condicionar su política internacional á potencia emergente da URSS.

10.- A experiencia da guerra impuxo a planificación e coordinación dos recursos económicos e o resentimento dos vencidos que favoreceron: 1) unha intervención estatal na economía vs ortodoxia liberal; 2) o cuestionamento democrático; 3) podemos validar ás dous.

11.- En 1917 Rusia era un país habitado sobre todo por campesiños con moi baixo nivel de vida que traballaban para unha aristocracia latifundista. En 1861, abolírase a servidume feudal, pero só unha minoría de campesiños tiña unha situación acomodada despois dos intentos inconclusos de reforma agraria. Esta minoría estaba formada polos: 1) mukhiks; 2) kulaks; 3) lumiks.

12.- A industrialización era rápida arredor das grandes cidades como Moscú ou San Petersburgo (Petrogrado desde 1905), pero en relación co tamaño do país a burguesía era escasa para transformar as institucións políticas cara a un sistema parlamentario que sustituira ao Goberno do Tsar, por unha monarquía : 1) autocrática; 2) aristocratica; 3) electiva .

13.- Xunto ás organizacións liberais, existían tamén pequenos grupos revolucionarios cruelmente reprimidos pola policía. Estas agrupacións radicais diferenciábanse segundo as súas aspiraciós de cambio estiveran no campo (eseristas) ou na industria (marxistas). O socialismo marxista a partir da revolución de 1905 dividiuse en maioritarios e minoritarios; é dicir.: 1)mencheviques e bolxeviques; 2) bolxeviques e mencheviques; 3) marxistas e leninistas.

14.- A I Guerra mundial amosou con claridade a ineficacia do réxime zarista. En febreiro de 1917 organizáronse en Petrogrado manifestacións que levaran á abdicación do zar Nicolás II e á proclamación da República sobre unha duplicidade do poder, a Duma (Parlamento) e os Soviets ou: 1) Consellos de obreiros; 2) organizacións comunistas; 3) corpos militares.

15.- Mentras da fronte non chegaban novas dunha evolución favorable a Rusía, no interior o descontento medraba polo aprazamento das reformas. A chegada de Lenin do exilio se concretou na adopción polos bolxeviques das “teses de abril” e finalmente, no triunfo da revolución de outubro, que esixía “todo o poder para…” : 1) a Duma; 2) os Soviets; 3) o Goberno.

16.- A Rusia “soviética” firmou a paz con Alemaña a costa de perdas territoriais (Tratado de Brest-Litovsk). Cando o poder pasou a ser monopolio dos comunistas estalou, apoiada polas potencias europeas, a guerra civil que rematou co triunfo do Exército Vermello. En 1924, o ano da morte de Lenin o Estado definiuse constitucionalmente como: 1) URSS; 2) CCCP; 3) CEI.

17.- Durante a G.C. Lenin impuso unha economía de guerra (nacionalización dos medios de producción). A reconstrucción postbélica forzou unha Nova Política Económica (NEP = liberalización e propiedade privada). A construcción do socialismo sobre a base dos planes quinquenais (industrialización e colectivización) foi obra de : 1) Trostky; 2 ) Zinoviev; 3) Stalin.

18.- Os vencedores da I Guerra Mundial, reximes parlamentarios, permitiron a extensión do pluripartidismo e das libertades individuais. Na maior parte de Europa aplicáronse leis que melloraban as condicións sociolaborais (desenvolvemento sindical). Sen embargo, a situación podía ser moi inestable por mor: 1) das tensións nacionalistas; 2) da división nos antigos partidos socialistas; 3) as dous son correctas .

19.- Nestes anos houbo fortes tensións sociopolíticas (cfr., condicións impostas polo Tratado de Versalles como as indemnizacións de guerra). En 1924 Gran Bretaña e os EEUU fixeron plans para apraza-la débeda e a economía alemaña empezou a estabilizarse. En 1925 tócaballe facelo ás relacións internacionais coa firma do Tratado de : 1) Berna; 2) Ginebra; 3) Locarno.

20.- A guerra enriquecera a EEUU que viviu unha etapa de prosperidade, coñecida popularmente como os “felices vinte”, nos que se estableceron as bases da moderna sociedade de consumo. Este periodo non estaba exento de contradiccións (EEUU pasou de exportador a importador de productos agrarios, os prezos baixaron e con eles a demanda de bens industriais) e a Bolsa cun comportamento de euforia especulativa foi o desencadenante da crise. Foi: 1) o crac do 29; 2) só unha crise financieira; 3) só un martes negro.

21.- Nos anos vinte a excepción á democracia europea foi Italia, que desde 1922 estableceu un réxime fascista dirixido por Benito Mussolini, que adouptou o título de Duce. As súas bases eran a supresión dos partidos e dos sindicatos e a absoluta dirección económica. En consecuencia, tratábase: 1) dunha dictadura; 2) dun totalitarismo; 3) dunha dictadura totalitaria.

22.- A crise de 1929 golpeou con especial forza a Alemaña que seguía a paga-las súas débedas de guerra. A retirada de capitais americanos agravou a crise e o paro medrou con rapidez radicalizando as posicións políticas da República xurdida trala derrota do II Reich alemán. Falamos da República de: 1) Franfurt; 2) Hannover; 3) Weimar.

23.- A radicalización política en Alemaña arruinou o sistema de partidos republicano ata culminar na creación dun Estado totalitario de partido único: o Partido Nacional-Socialista de Adolf Hitler. O III Reich aspiraba á revisión unilateral do Tratado de Versalles e á hexemonía na Europa oriental. Un elemento definidor e diferenciador do novo Estado era a súa ideoloxía: 1) antisemita; 2) de lealtade á Sociedade de Nacións; 3 ) contrario ao culto á personalidade.

24.- En EEUU a crise financieira de 1929 se convirteu nunha grande recesión económica que explica o volco electoral de 1932 a favor de F.D. Roosevelt. Éste dirixiu tódolos esforzos a devolver a confianza mediante unha concentración de poder político e dun intervencionismo económico que xustificou nun: 1) New Deal; 2) Novo Pacto ou nova repartición; 3) as dous.

25.- Ante as políticas expansionistas dos reximes totalitarios en parte resposta á precaria situación económica xeralizada pola crise do capitalismo mundial, as democracias occidentais como Gran Bretaña e Francia optaron por unha política que vulneraba os principios vixentes nas relacións internacionais perxudicando ás nacións máis febles. Esta política é cualificada historiográficamente como:1) de acougamento ; 2) de pacificación ; 3) de concordia.

26.- Dende a súa chegada ao poder A. Hitler propúxose cambia-la situación internacional. Rompeu o Tratado de Versalles coa a remilitarización de Renania e as reclamacións territoriais basada na doutrina do espacio vital. Dous fitos da audacia da política exterior de Hitler os constituen a anexión (Ancluss) e a invasión (contra o acordado en Munich) respectivamente de: 1) Austria e Hungría; 2) Austria e Checoslovaquia; 3) Austria e Polonia.

27.- En entreguerras a arquitectura continou o impulso racionalista, buscando edificios funcionais adaptados ás esixencias sociais. Ainda que hai moitas tendencias todas comparten trazos (materiais, procesos constructivos, depuración de volúmes, etc.). Entre as personalidades merecen mención : 1) Le Corbusier ; 2) Mies Van der Rohe; 3) sen dúbida, os dous.

28.- Van Gogh abrira o camiño da pintura como expresión subxetiva do pintor, e este vieiro foi seguido nas primeiras décadas do s.XX polos pintores que serán cualificados por esta motivación de expresionistas. A temática existencialista (soidade, angustia…) corresponde a pintores da Europa: 1) nórdica; 2) meridional;3) oriental .

29.- Nos anos vinte e trinta o impulso de innovación e ruptura coa tradición iniciado coas primeiras vangardas (fauvismo, cubismo, expresionismo) conduce a seguir explorando novos camiños. O centro do mundo artístico era Europa, e sobre todo a capital que dará o seu nome a toda unha xeración de artistase que coñecemos por : 1) Escola de Upsala; 2) Escola de París; 3) Escola de Brujas.

30.- As vangardas, así en plural, reflicte a pluralidade de tendencias. A abstracción xeométrica, encarnada por Mondrian, optou polas liñas rectas e as cores puras. O futurismo, representado por Boccioni, interesouse polas formas fluidas e dinámicas. O surrealismo, identificado con Magritte, borra as fronteiras entre o consciente e o inconsciente. O dadaísmo, nada máis rematada a I G.M. propoñíase rachar co propio concepto de arte. Un nome propio da última corrente é: 1) H. Matisse; 2) E. Munch; 3) M. Duchamp.

PLANTA DE ANÁLISE DE DOCUMENTOS CONSTITUCIONAIS

CONSTITUCIÓN DE:
CIRCUNSTANCIAS HISTÓRICAS E PROCEDEMENTO CONSTITUINTE:
ANÁLISE DO TEXTO ARTICULADO	1.-SOBERANÍA:
	2.-LIBERTADES E DEREITOS INDIVIDUAIS:
	3.DIVISIÓN DE PODERES	LEXISLATIVO:	Competencias:
			Procedemento electoral:
			Composición:
		EXECUTIVO	Suxeto do poder:
			Competencias:
		XUDICIAL:	Competencias:
			Organización e procedementos:
	4.-ORGANIZACIÓN ADMINISTRATIVA E TERRITORIAL:
	5.-RELACIÓNS IGREXA-ESTADO:
	6.-FORZAS ARMADAS:
	7.-ECONOMÍA E FACENDA:
	8.-OUTROS ASPECTOS:
CONCLUSIÓNS E SIGNIFICADO DO TEXTO CONSTITUCIONAL:

EUROPA NA 2ª METADE DO XIX: O IMPERIALISMO

1.- O colonialismo moderno dos ss.XVI-XVIII tiña unha vocación mercantilista, dirixida á procura de productos tropicais (alimentación e textil) e de metais preciosos, como manifestacións dunhas sociedades cada vez máis desenvolvidas e abertas. O término metrópole, sinónimo de centro de poder, reflicte relacións respecto das colonias: 1) de xerarquía e asimétricas; 2) de afinidade cultural; 3) de proximidade xeográfica.

2.- A finais do s. XIX os países industrializados lanzáronse a unha expansión económica, que se concretou nunha expansión territorial, que deu lugar a unha auténtica carreira colonial. Este imperialismo foi resultado, a parte dos económicos, dunha conxugación de factores: 1) políticos e técnicos; 2) políticos e ideológicos; 3) todas e simultáneamente.

3.- En efecto, o colonialismo contemporáneo, independentemente da súa continuidade co imperialismo mercantilista, ven determinado pola conxunción de factores económicos (programas de inversión en infraestructuras e de exportación dos excedentes de capital) e de factores políticos como: 1) políticas comerciais de ampliación dos mercados protexidos; 2) políticas de prestixio propios dunha potencia; 3) as dúas son válidas.

4.- Nas motivacións imperialistas tamén xogaron o seu papel os factores demográficos, máis ou menos vinculados ás inestabilidades politico-sociais internas dos países europeos. Isto explica a temprana conquista francesa de Alxeria: 1) a finais do s.XVIII; 2) no 1º tercio do s.XIX; 3) no 2º tercio do mesmo século XIX.

5.- A teoría seudocientífica da época reforzou a percepción de que os europeos eran non só materialmente superiores. Estas opinións conduciron a división da humanidade en razas atrasadas e desenvolvidas; é dicir, a xustificar ao imperialismo en motivacións: 1) de autosuperación das limitacións individuais; 2) da validez universal da civilización occidental; 3) as dous non son contradictorias.

6.- A finais do s.XIX a idea común dos dirixentes políticos europeos de que o status de potencia estaba condicionada pola extensión do seu imperio viña asociada a crencia : 1) nunha predestinación dos brancos como raza superior (racismo); 2) nunha misión histórica civilizadora (eurocentrismo); 3) as dous son válidas.

7.- Nas colonias buscábanse materias primas para a industria, alimentos para a crecente poboación europea e novos mercados para os productos excedentes das metrópolis ou para exportar capitais na procura de altos beneficios que financiarán: 1) as infraestructuras; 2) as actividades da poboación nativa; 3) ao propio exército colonial.

8.- Na expansión colonialista europea o protagonismo dos actores metropolitanos quedou en moitos casos delegado en actores periféricos, que pola súa actuación in situ amosaron unha agresiva especulación imperialista. Un exemplo representativo é o da British South África de Cecil Rhodes quen estableceu as fronteiras de: 1) Zambia e Zimbabue; 2) Rhodesia do norte e do sur; 3) as dous son válidas.

9.- Aparte das grandes sociedades de comercio colonial, os imperios servíronse dos seus oficiais colonialistas, conquistadores e governadores (C.Rhodes, governador de O Cabo) e éstes dos propios indíxenas como tropas auxiliares e dos caciques locais como eficaces colaboradores administrativos. O exemplo proposto polo Manual: 1) Stanley en nome da AIA; 2) Livingstone e o Comité da África francesa; 3) Sherpa Pinto e o Mapa Cor de Rosa.

10.- Empresarios, administradores e enxeñeiros europeos trasladáronse a tódolos recunchos del planeta formando unha minoría dominadora que utilizaron ás elites locais como colaboradores, previa adopción da educación occidental. Co tempo, asimilando as ideas da política europea reclamaron: 1) a súa participación política na metrópole; 2) a independencia política das colonias; 3) a igualdade xurídico-política universal.

11.- O dominio económico asegurábase mediante o control político. Algunhas áreas convertéronse en colonias, territorios gobernados directamente por funcionarios e soldados metropolitanos; outros eran protectorados nos que se mantiña un goberno local manexado pola potencia imperialista. Noutros casos, as potencias repartíronse territorios que teóricamente seguían independentes, dos que arrancaban privilegios comerciais e impoñían a extraterritorialidade xurídica. Segundo o Manual de texto, son as denominadas: 1) esferas de influencia; 2) áreas de influencia; 3) ámbitos de influencia.

12.- Entre as potencias europeas a principios do s.XX, a máis poderosa era o Imperio británico. A súa mariña, a maior do mundo, controlaba os mares e Londres era o primeiro centro financieiro e comercial. Entre as numerosas colonias, algunhas poboadas por inmigrantes europeos autogobernábanse baixo a tutela diplomática e de seguridade da Gran Bretaña: Son: 1) os enclaves; 2) os dominios; 3) os fideicomisos.

13.- Como a expansión cara o W. quedara interrompida pola independencia do continente americano o imperialismo europeo representado fundamentalmente por Inglaterra e Francia centrouse en África onde estableceron dous liñas de colonización moi definidas: 1) de A a B e de C a D; 2) de Exipto a O Cabo e de Senegal a Somalia; 3) de Súez a O Cabo e de Arxel a Dakar.

14.- A ampliación, con Bélxica, Alemaña e Italia, do número de actores imperialistas en África plantexa as primeiras tensións diplomáticas entre as potencias europeas, resoltas coa convocatoria:1) do Congreso de Berlín (1878); 2) da Conferencia de Berlín (1884-85); 3) dos Tratados de Versalles (1870 e 1919).

15.- En efecto, para evitar conflictos entre as potencias celebrouse en 1885 a Conferencia de Berlín no que se pactaron as regras do xogo. Entre éstas: 1) preferencia para a ocupación do interior pola potencia que dominara a liña de litoral; 2) dominación do territorio real e non teórica, é decir, con administradores e soldados sobre o terreo; 3) as dous son válidas se se comunican os avances ao resto das potencias.

16.- En quince anos trala Conferencia de Berlín, África consumou a súa parcelación. Mentras Gran Bretaña uni-lo sur e o norte do continente (O Cabo- O Cairo), outras potencias intentaron crear cintos de leste a oeste que unisen as súas colonias da costa atlántica e índica. Referímonos a: 1) Francia e Portugal; 2) Alemaña e España; 3) Bélxica e Italia.

17.- O poder colonial de Gran Bretaña manifestouse con toda a representatividade política do evento coa coroación en 1876 da raiña Victoria como Emperatriz da India. O marco cronolóxico deste deste fenómeno histórico do imperialismo o sitúa o Manual entre:1) 1875 e 1895; 2 )1850-1914; 3) 1873 e 1898.

18.- A apertura da Canle de Súez (Lessepps, 1869), ao acelerar a expansión colonialista cara ó continente asiático, convertirá ao mercado chinés nun novo escenario da competencia colonial e paralelo ao fenómeno migratorio trasatlántico reforza por 1ª vez na Historia a idea de globalización respecto :1) dun mercado único mundial; 2) dun pensamento único; 3) duns dereitos humanos.

19.- O imperialismo, incluso nas súas manifestacións menos violentas como a penetración comercial, desencadeou como non podía ser doutro xeito as resistencias dos pobos sometidos. Máis que de conciencia nacional habería que falar de afirmación das propias idiosincrasias. Un exemplo paradigmático o foron: 1) as guerras do opio e dos boxers; 2) o Gran Motín Cipaio e o Madhismo; 3) as dous son correctas.

20.- Á larga, as resistencias iniciais dos pobos sometidos evolucionarán en esforzos de modernización das súas estructuras políticas e económicas nun sentido occidental como medio de zafarse da propia prepotencia europea. O caso da revolución xaponesa Meiji é prototípico. Con menos éxito tamén foi a opción de:1) Marrocos; 2) Etiopía; 3) Turkía.

21.- O proceso de dominación do mundo á custa dos intereses dos pobos colonizados estivo permanentemente acompañada de tensións e de estratexias de riscos calculados entre as potencias imperialistas, tanto máis graves canto os territorios susceptibles de colonialismo se ían reducindo. Un exemplo, foi a crise de Fashoda entre:1) Francia e Alemaña; 2)Francia e Inglaterra; 3) Inglaterra e Alemaña.

22.- Fronte ós programas imperialistas de Francia e Inglaterra que buscaban a continuidade territorial das súas posesións coloniais, Alemaña, que chegara tarde ós repartos do continente africano, só puido aspirar a ocupar valeiros. As máis importantes colonias alemanas foron: 1) Camerún e Tanganika; 2) Togo e Madagascar; 3) Namibia e Liberia.

23.- O imperio colonial portugués estivo sempre ameazado polas pretensións inglesas e alemanas. O “mapa cor rosa” de Sherpa Pinto tampouco chegou a ser unha realidade, sen embargo e malia a percepción popular portuguesa, o imperio luso conservaría: 1) Guinea-Bissau e as Illas de Cabo Verde; 2) Angola e Mozambique; 3) as dous son correctas.

24.- A mediados do s.XIX España iniciou unha política de expansión por razóns de prestixio animada por Francia. Sen estratexias definidas poden cualificarse de simples aventuras. Os destiños destas iniciativas imperialistas foron: 1) México e Illas do Pacífico; 2) Marrocos e Cochinchina; 3) Marrocos e Guinea.

25.- A intervención española sen aparentes motivacións económicas no Sultanato de Marrocos, culminou na Batalla de Tetuán (1860), moi custosa en perdas humanas e moi limitada en beneficios territoriais. Aparte da cidade de Tetuán, significou a incorporación de: 1) Sahara; 2) Ifni; 3) Larache.

26.- A febre colonial europea contaxiouse a España na primeira década do s.XX. Ós intereses estratéxicos polo control do Estreito de Xibraltar, engadíronse ós económicos (explotacións mineiras). Dacordo con Francia a zona que correspondeu ós españois era unha rexión montañosa e descoñecida: 1) O Rif; 2) Ketama; 3) As Kábilas.

27.- A consolidación do Protectorado español en Marrocos, creado en 1912, non foi nada fácil. As resistencias lideradas por Abd.el-Krim culminaron na derrota de Annual (1920). Houbo que esperar para “pacificar” o territorio: 1) á conquista de Tánxer; 2) ó Desembarco de Alhucemas; 3) á caída da Dictadura de Primo de Rivera.

28.- Malia a presencia española na illa de Fernando Póo dende o s.XVIII, ésta non tivo repercusión no continente ata principios do s.XX (enclave de Guinea Ecuatorial –Río Muni, 1904). A ocupación tivo lugar: 1) por compra ós xefes locais; 2) por expedición militar con aliados; 3) por cesión internacional.

Etiquetas: Cecil Rhodes, colonias, Conferencia de Berlín, dominios, eurocentrismo, fideicomisos, imperialismo, mercantilismo, metrópoles, protectorados, Sherpa Pinto

2ª Revolución industrial, urbanización e novas formas de cultura

1.- Os cambios tecnolóxicos, caracterizados pola diversificación de sectores industriais e a aparición de novos materiais son coñecidos historiográfica-mente como II Revolución Industrial, situámolos entre:1)1870-1890; 2) 1860-1914; 3) 1860-1945.

2.- Paralelamente ó desenvolvemento tecnolóxico constátanse cambios cualitativos no modo de producción que definen unha fase monopolista do capitalismo, caracterizada: 1) pola concentración empresarial; 2) pola concentración técnica e financieira; 3) as dúas alternativas refiren ó mesmo fenómeno.

3.- O motor do capitalismo é o beneficio empresarial. A súa obtención pasa non só polo aumento dunha productividade de tipo técnico, senón tamén por unha intensificación racional ou científica do traballo, que coñecida como “taylorismo“ ten unha manifestación concreta:1) na cadea de montaxe; 2) no traballo a tempo parcial; 3) na deshumanización ou mecanización do traballo.

4.- Igualmente, corresponde ó marco histórico da II R.I. a extensión xeográfica do capitalismo co desenvolvemento dunha fase imperialista, caracterizada pola búsqueda de nuevos espacios e mercados protexidos, e a aparición de novas potencias industriais. Entre éstas:1) Alemaña e Xapón; 2) Gran Bretaña e EEUU); 3) Francia e Rusia.

5.- Se a Historia dos EEUU no oitocentos é a conquista do Far West e consecuentemente do tren, a Revolución Meiji é o arranque da historia contemporánea de:1) México; 2) Xapón; 3) Exipto.

6.- A mentalidade do home no 3 1/3 do s.XIX céntrase na capacidade de transformación do mundo a través do progreso científico, o que se reflicte en correntes de pensamento: 1) materialistas e positivistas; 2) idealistas e evolucionistas; 3) progresistas e conservacionistas.

7.- A existencia humana cambiou radicalmente facéndose materialmente máis fácil como resultado dunhas innovacións técnicas que afectaron a tódolos aspectos da civilización (vida cotiá, comunicación e transporte ou saúde). Cál destas secuencias te parece máis acertada:1) coca-cola, cine e aspirina; 2) lampada eléctrica, teléfono e raios X; 3) máquina de coser, radio e xiringa hipodérmica.

8.- Thomas A. Edison, membro dunha familia de emigrantes é a personalidade autodidacta que mellor encarna ó innovador técnico deste periodo, por mor da fama que lle reportou a invención:1) do cine e do fonógrafo; 2) da lámpada eléctrica incandescente e do paraios; 3) as dúas son respostas válidas.

9.- Para amosaren ó mundo as marabillas creadas pola técnica e co obxetivo de intercambiar ideas xorden as exposicións universais. Entre éstas salienta a celebrada en París no ano:1) 1879; 2) 1889; 3) 1899.

10.- As inovacións técnicas e científicas están asociadas a unha potenciación das universidades, do mesmo xeito que a difusión da prensa nos sectores populares o está coa: 1) aparición da máquina de escribir; 2) da rotativa para imprimir; 3) xeneralización do ensino primario.

11.- Os rañaceos como novo tipo de edificación que mudará o aspecto das cidades é unha consecuencia por unha parte da intensificación do éxodo rural e incluso da emigración trasatlántica e por outra das novas innovacións técnicas. Entre éstas últimas está: 1) o ascensor e o pararaios; 2) o ferro e o cemento; 3)nengunha das alternativas é correcta.

12.- A revolución nas artes visuais chámase impresionismo. Caracterízase pola representacións de esceas da vida cotiá con especial atención pola captación de atmósferas e luces, xunto ó recurso a unha técnica: 1) abocetada e de cores primarios; 2) de contornos precisos e pinceladas soltas; 3) de dintornos e cores cálidos.

13.- Camille Claudel e Auguste Rodin puxeron en boa medida as bases da escultura contemporánea. O seu estilo ben determinado:1)por unha temática de pasión amorosa e erotismo; 2) por un carácter de obra sen rematar ou “non finito”; 3)As dúa son correctas.

14.- Na cativa participación española á ciencia e á técnica finisecular do s.XIX, denunciada por contemporáneos como Marcelino Menéndez Pelayo, cabe salientar a figura de Santiago Ramón y Cajal, premio Nobel en 1906 pola súa contribución á Mediciña e á: 1) Neumoloxía; 2) Fisioloxía; 3) Hematoloxía.

15.- O estilo arquitectónico máis orixinal do final do s.XIX foi o Modernismo. En España, este movemento estético que tivo especial predicamento na burguesía catalana, está encabezado por Antonio Gaudí. Entre os seus trazos destaca pola: 1) sobriedade decorativa; 2) renovación das ordes clásica; 3) dinamismo das formas.

16.- Na pintura española de fin de século XIX, a ruptura coa pintura tradicional academicista esta representada polos “impresionistas” Darío Regoyos e Xoaquín Sorolla. Na Barcelona bohemia, habituais de “Quatre Gats” son: 1) Casas e Rusiñol; 2) Nonell e Hugué; 3) Miró e Dalí.

17.- Na plástica galega, o esforzo de adaptación á estética dos novos tempos de preocupación pola luz e interese polo paisaxe, está exemplificado por un grupo de pintores que desaparecidos tempranamente son coñecidos como a “xeneración dorida” e da que forma parte:1) Ovidio Murguía; 2) Xenaro Péz Villaamil; 3) Suso Vaamonde.

18.- O desenvolvemento urbano asociado á revolución industrial modificará a morfoloxía das antigas cidades precapitalistas con proxectos de ampliación que teñen como manifestación moi expresiva a construcción de “bulevares”, é dicir:1) ensanches radiais; 2) avenidas con paseo central arbolado; 3) multiusos con cafetería.

19.- Outros proxectos urbanísticos afectaron máis á estructura da zonificación das funcións residenciais, administrativa e industriais. Os ensanches con su característico trazado en cuadrícula reflicte o pragmatismo racionalista da burguesía. En España o de Barcelona é un prototipo do que é autor: 1) Antonio Palacios; 2) Arturo Soria; 3) Ildefonso Cerdá.

20.- A transformación das cidades no s.XIX implicou xunto ás reformas da trama urbana a construcción de novos tipos arquitectónicos como teatros, estacións, bibliotecas ou centro de ensino. En Galicia un nome propio é: 1) Faustino Domínguez Coumes-Gay; 2) Faustino Santalices; 3) Avelino Abilleira.

Revolución industrial e capitalismo

1.- As orixes da R.I. na Gran Bretaña de mediados do s.XVIII vincúlanse con: 1)novas fontes de enerxía; 2) artiluxios mecánicos; 3) compañías comerciais de Indias.

2.- Os inicios da R.I. en Europa caracterizáronse por unhas áreas e unidades productivas dispersas, se exceptuamos algunhas manufacturas importantes. Cronolóxicamente esta primera fase situarímo-la :1) na 2ª metade do setecentos; 2) na 1ª metade do s.XIX; 3) na 1ª metade do novecentos.

3.- A aplicación ós procesos de producción industrial de máquinas de grande rendemento, como a máquina de vapor de Watt, aumentaron a productividade. Cando falamos de rendementos neste contexto de mecanización referímonos :1) a aforro de enerxía; 2) a mellora de beneficios; 3) as duas alternativas son correctas.

4.- O desenvolvemento industrial precisaba de condicións previas como a abondancia de man de obra, de excedentes de capital e dun novo concepto de propiedade, privada e libre. O novo modo de producir coñécese como: 1) capitalismo de Estado; 2) liberalismo económico; 3) de ningunha das citadas maneiras.

5.- O longo camiño cara á mecanización se experimentou nas industrias textil e siderúrxica. Dous dos máis importantes innovadores foron :1) Monturiol e Peral; 2) Papen e Newcomen; 3) Cartwright e Cort.

6.- A calidade de vida na nova sociedade veu da mán non só dos avances técnicos na producción, senón tamén dos progresos científicos, como a electricidade, e médicos como: 1) as primeiras vacinas; 2) as primeiras anestesias; 3) as primeiras escolas de mediciña.

7.- O liderazgo británico como potencia industrial descansaba inicialmente sobre as manufacturas textís :1) de lino e seda; 2) de lá; 3) de algodón.

8.- A partir de mediados do XIX a industrialización europea identifícase con siderurxia, especialmente trala producción masiva de aceiro gracias: 1) o convertedor de Bessemer; 2) o convertedor de Volta; 3 o convertedor de Ampere.

9.- Tralas guerras napoleónicas, o “modelo inglés” extendeuse por Europa, ata convertila na “fábrica do mundo”. No s.XIX só hai dous excepcións non europeas : 1) EEUU e Xapón; 2) Canadá e Australia; 3) non hai industrialización fora de Europa.

10.- Outro sector con revolución tecnolóxica foi o transporte terrestre coa aplicación da máquina de vapor. Aparte das vantaxes para os intercambios das novas comunicacións, o ferrocarril: 1) fomenta o investimento de capitais no tendido ferroviario; 2) a producción e a productividade siderúrxica; 3) As duas alternativas son correctas.

11.- A nova sociedade resultante das transformacións económicas do s. XIX caracterízase por unha “revolución demográfica” a favor do descenso da tasa de mortaldade (20%0). O crecemento demográfico situábase na Europa de 1914: 1) nos 450 millóns de `persoas; 2) nos 250 millóns; 3) nos 850 millóns.

12.- O s. XIX é o “século de ouro” da burguesía, a nova clase dominante, non identificable sen máis coas clases medias, das que se diferencia: 1) pola súa actividade comercial e financieira; 2) pola vinculación co poder político; 3) sen dúbida, as duas son correctas.

13.- Nunha fase máis avanzada da R.I. as empresas familiares pasaron a ser sociedades anónimas ou a sociedades por accións. As razóns e vantaxes das novas formas empresariais están en : 1) financiar as grandes fábricas; 2) concentrar os riscos de inversión; 3) nengunha é válida.

14.- As dificultades do desenvolvemento industrial en España están asociados a atrasos no sistema de comunicacións e a unha falta de demanda interna, que non compensaron os esforzos de renovación como as Reais Fábricas ou: 1) a liberalización do comercio con América ;2) a apertura do comercio coa Francia dos Borbóns ; 3) a creación de bancos nacionais.

15.- Á falta dun mercado en España con capacidade para absorber unha producción industrial, a artesanía repartíase os distintos mercados locais. Entre as produccións rexionais salienta: 1) a lá castellana e a seda catalana; 2) o sector metalúrxico na periferia (Cantabria, Navarra e Málaga); 3) a cerámica e a ebanistería valenciana.

16.- A industrialización catalana con todas as limitacións do restrinxido mercado español articulouse arredor do sector textil, gracias á man de obra e aos capitais procedentes da agricultura e das exportacións a América. A especialidade do sector foi: 1) a fabricación de “indianas”; 2) tecidos de lá estampados; 3) tecidos de algodón a raias.

17.- Entre os teóricos do novo pensamento económico están os nomes de Adam Smith e de David Ricardo. O primeiro é autor de : 1) ”Sobre a riqueza das nacións”; 2) ”Sobre o equilibrio da oferta e da demanda”; 3) ”Sobre o máximo beneficio a o pleno emprego”.

18.- A localización dos núcleos industriais estivo condicionada ás posibilidades do transporte, é dicir, á accesibilidade das materias primas e dos mercados. Así, mentras os establecementos textís procuran a proximidade das cidades, os siderúrxicos: 1 ) os saltos de auga; 2) as concas hulleiras; 3) ás zonas rurais.

19.- Ante a nova sociedade industrial emerxente os novelistas actuaron como testemuñas e cronistas dos cambios de vida e das relacións sociais que estaban a producir a burguesía como clase dominante. Entre os escritores franceses poderíanse citar: 1) Grandet e Tabernet; 2) Lavoisier e Jenner ; 3) Balzac e Zola.

20.- Malia as limitacións citadas no item 14, España non foi unha excepción na industrialización de Europa e incluso houbo zonas nas que a súa introducción foi precoz. Dous exemplos destas iniciativas públicas e privadas foron: 1) Orbaiceta e Novo Baztán; 2) Sargadelos e Ribacaldo; 3) Villafranca del Bierzo e Villanueva de Alcorán.

Crise do A.R. e revolución liberal en España

A ESPAÑA LIBERAL.

A FIN DO ANTIGO REXIME.

O reinado de Carlos IV.

Durante o reinado de Carlos IV e trala paz coa Francia revolucionaria renovouse a tradicional alianza franco española dos Borbóns coñecida historiograficamente como Pactos de familia. A política exterior española de sometemento aos intereses de Napoleón (belixerancia con Gran Bretaña e os seus aliados) foi causa da ruina da flota de guerra (Trafalgar, 1805) e do malestar pola política do Goberno, personificado en Godoy. O Motín de Aranxúez (1808) e abdicación de Carlos IV en pro de Fernando VII foron así a ocasión aproveitada por Napoleón para invadir o territorio español e poñer no trono ao seu irmán como Xosé I; sen embargo, tal intervencion dos Bonaparte impedirano, asumindo revolucionariamente a soberanía nacional cun levantamento armado, os que sendo súbditos pasaron a ser patriotas.

A guerra de Independencia e as Cortes de Cádiz

A transcendencia da batalla de Bailén (1808) foi meramente simbólica e propagandística, como determinante para o seu desenlace o apoio do exército inglés e dos portugueses. Paralelamente á desaparición tralas campañas de 1809 e 1810 do exército regular español, que deu lugar a aparición da guerrilla, a ofensiva de Napoleón obrigou a disolver a Xunta Suprerma Central que coordinaba as Xuntas locais de defensa en pro dun Consello de Rexencia, que antes de facelo o propio convocou Cortes constituintes, inaguradas en 1910 na cidade de Cádiz. Entre a súa producción lexislativa salienta a abolición do Antigo Réxime, é dicir, a supresión: da servidume e das corporacións gremiais. Será, sen embargo, a Constitución liberal de 1812, a Constitución da Pepa, a culminación da obra lexisladora das Cortes de Cádiz, cuxo carácter liberal é polo tanto anti-absolutista manifestase no recoñecemento dos principios da soberanía nacional e da separación de poderes.

O REINADO DE FERNANDO VII.

A restauración do absolutismo e o Trienio Liberal (1813-23).A década Ominosa (1823-33).

O regreso de Fernando VII, ”O Desexado” o foi tamén da restauración do absolutismo, inicialmente sen resistencias; sen embargo, a incapacidade das antigas institucións na solución dos problemas favorecerá os pronunciamentos militares (cfr., Juan Díaz Porlier, Lacy, etc.) que se suceden ao largo do Sexenio absolutista ata o triunfo de Riego en 1820, inagurando deste xeito un Trienio liberal.

Durante a denominada “Década Ominosa” (1823-1833) Fernando VII, que non tiña unha opinión antiliberal definida fora do rexeitamento do anticlericalismo, atopou sectarismos no campo absolutista, aglutinados arredor do seu irmán Carlos Isidro. Nestas tensións, de novo, na Casa real española e para asegura-la Coroa a súa filla Fernando VII aboliu a Lei Sálica coa aprobación da Pragmática Sanción.

Durante o reinado de Fernando VII consumouse a Independencias das colonias españolas. As causas da emancipación de América son diversas: a difusión do pensamento ilustrado, a independencia das colonias inglesas, o ideal dunha independencia económica, e a escaseza das tropas españolas no territorio americano (cfr., pronunciamento de Riego). A rebelión tivo dous focos principais de gran peso crioulo os virreinatos de Río da Prata e de Nova Granada.

O REINADO DE ISABEL II.

Moderados e progresistas.

Baixo a rexencia da súa nai Mª Cristina, Isabel II subiu ao trono en 1833, co apoio dos moderados, burgueses e nobles contrarios á participación política das clases populares. A alianza da Coroa cos moderados reflectiuse no Estatuto Real de 1834 (prerrogativas reais e sufraxio moi restrinxido), lei fundamental do Estado con rango de Carta Outorgada. Pola súa parte, os progresistas eran liberais partidarios da modernización social e económica en canto representaban aos sectores urbanos. En 1835 chegou ao poder Mendizábal, quen puxo en marcha unha desamortización (expropiación e poxa de bens eclesiásticos das ordes regulares) que completarían 20 anos despois Espartero e Madoz. O éxito destas intervencións políticas foi parcial; entre os seus obxetivos estaba salda-las débedas da Coroa (cfr., guerra carlista) e investir na modernización do país, mais tamén reduci-lo poder da Igrexa e crear unha clientela política liberal no rural.

Os moderados no poder.

Coa maioría de idade de Isabel II (1843-1868) o liberalismo moderado afianzouse gracias á Constitución de 1845 (prerrogativas reais e sufraxio censitario). Xunto ao grupo social hexemónico da burguesía, o máis numeroso seguiu a ser o campesiñado.

O SEXENIO REVOLUCIONARIO.

A Revolución Gloriosa .A Monarquía de Amadeo I. A Primeira República.

Cara a 1860 o sistema político moderado non era capaz de soluciona-los problemas da sociedade española. Xunto ao liberalismo progresista, apareceron novas ideas arredor do sufraxio universal. Seguindo a tradición intervencionista na política, o exército (Serrano, Prim) iniciou un levantamento que forzou a Isabel II ao exilio coñecido como a Revolución Gloriosa e Septembrina. Ainda que os sublevados de 1868 o eran de distintas tendencias políticas só os progresistas formaron parte do Goberno provisional que convocou Cortes constituintes. A Constitución de 1869 (sufraxio universal masculino e responsabilidade dos ministros ante as Cortes) adoptaba a forma monárquica e como nova dinastía optouse pola Casa Savoia. A Monarquía de Amadeo I de Savoia tivo que lidiar cunha nova guerra carlista, coa emancipación de Cuba e cos enfrontamentos partidarios; neste contexto, incapaz de tomar partido, respecto da primacía do poder civil sobre o militar, abdicou en 1873. Paradóxicamente, unhas Cortes (con pouca representación republicana) proclamará en sesión extraordinaria a República, que tivo entre os seus Presidentes a: Figueras e Pi i Margall, a Salmerón e a Castelar.

O republicanismo herdaba dos liberais progresistas e demócratas a modernización socioeconómica, do socialismo a preocupación social e do anarquismo a liberdade do individuo fronte ao Estado. Dentro do campo republicano, federalistas defendían o goberno autónomo dos territorios e a libre vontade de federarse para formar o Estado. Foi a I República unha experiencia con vixencia dun ano e que remataría cun golpe de Estado (Xeneral Pavía).

A RESTAURACIÓN.

A estabilidade política e o desenvolvemento dos nacionalismos.

A Restauración (borbónica) iniciouse en 1874 coa sublevación en Sagunto de Martínez Campos, quen proclamou a Alfonso XII como rei. O sistema político ideado por Antonio Cánovas fundamentouse na Constitución de 1876 (soberanía compartida rei e Cortes). A novidade dunha alternativa pacífica no goberno estaba garantida polo bipartidismo conservador /liberal. Xunto a Cánovas salienta o liderazgo de Sagasta. Consolidado, deste xeito, o novo rexime, entre a morte de Alfonso XII e a maioría de idade de Alfonso XIII a raiña Mª Cristina Habsburgo exerceu (1885-1902) unha rexencia reformista; así, a reforma electoral incluírá o sufraxio universal masculino, malia o temor a que as reformas derivaran en revolución por mor do malestar social crecente e expreso polos intelectuais rexeneracionistas como Joaquín Costa. Namentras, o nacionalismo en Cataluña e no País Vasco na procura da súa identidade cultural e lingüística apoiouse nunha burguesía que reinvindicaba políticas proteccionistas para a súa industria; utras rexións con desenvolvemento nacionalista foron Galicia e Valencia

En canto á política exterior, a guerra de Cuba incentivada polos EEUU (liberdade de comercio para os productos coloniais) amosou desde 1895 que España vivía nunha profunda crise. Coa entrada na guerra de Norteamérica (afundimento do Maine) en 1898, España terminará por recoñecer (Paz de París) a independencia de Cuba e Filipinas, así como a tutela norteamericana de Puerto Rico

revolucións nacionais e liberal democráticas, resumo de test

Novembro 29, 2009

REVOLUCIÓNS NACIONAIS E DEMOCRÁTICAS

“As revolucións nacionais e democráticas” constitúe o epígrafe que mellor define os núcleos temáticos que caracterizan as transformacións políticas do s.XIX. En efecto, o século comenzara coa nova orde imposta por Napoleón; a súa derrota militar en Waterloo (1815) significou o fracaso de toda a súa construcción política, que relacionamos co Congreso de Viena. O triunfo temporal do absolutismo ou a restauración das casas reinantes desposuidas por Napoleón xustificouse ideolóxicamente no principio de lexitimidade dinástica. A nova organización territorial europea que xurde en 1815, creada para reprimir os principios liberais, frustrou igoalmente as aspiracións nacionalistas dos pobos europeos co mantenemento dos antigos imperios austríaco, ruso e otomano. Para consolidala pactouse unha coalición militar coñecida como Santa Alianza.

Derrotado Napoleón, os liberais europeos adoptaron como modelo do seu ideal de Estado á Monarquía inglesa, baseada na separación de poderes e no sufraxio censitario; sen embargo, os máis radicais, os demócratas defendían, xunto ó sufraxio universal, a República como forma de goberno. Pola súa parte, o nacionalismo, rerforzado polo movemento cultural romántico, afirmaba o dereito dos pobos a decidir o seu destino e a posuir un Estado de seu, o que se xustificaba nun espíritu de nacionalidade que non podía ser obra de individuos, como de feito tampoco o son os elementos que conforman o seu acervo cultural, as súas tradicións e principalmente, a súa lingoa

A primeira vaga revolucionaria na que confluiron liberais e nacionalistas produciuse en 1820, malia que moitas destas experiencias (Grecia, Rusia) foron esmagadas pola forza militar dos exércitos absolutistas, destacando por iso a excepción española e a súa influencia en Portugal. A consolidación dos novos reximes liberais peninsulares acelerou o proceso que levaría en 30 anos á maioría das colonias españolas e portuguesas en América a independizarse das metrópoles; a parte das influencias da Ilustración e da Revolución americana das colonias inglesas, hai que salientar o desexo de emancipación económica dos criollos.

A Restauración borbónica en Francia, encarnada primeiro en Luís XVIII e logo en Carlos X, comenzou a cuestionarse tanto polo malestar político como polo económico especialmente coas Xornadas de xullo de 1830. Deste xeito o triunfo da Monarquía Parlamentaria en Francia servirá de estímulo dunha nova vaga revolucionaria que, aínda que só tivo éxito en Bélxica coa instauración da Monarquía Constitucional de Leopoldo I, se extendeu por Alemaña.

A seguinte onda revolucionaria, a de 1848, tamén encetou en Francia precedida por crises de subsistencia e do malestar político que xeraba o carácter restrinxido do sufraxio; finalmente, a instauración da II República proclamou a extensión do voto sen outro límite que a idade e o voto femenino. Como antes a Monarquía, tamén a República francesa foi exemplarizante aos ollos dos revolucionarios contemporáneos, extendendose o modelo como regueiro de pólvora polas principais capitais europeas; o éxito inicial deste movemento foi celebrado eufóricamente como a “primavera dos pobos”. O triunfo dos republicanos moderados e a derrota do pobo de París en xuño de 1848, supuxo unha viraxe a favor da reacción no resto de Europa e así as tres capitais do Imperio austríaco caen unha detrás da outra; nos referimos a Praga, Viena e Budapest. Unha referencia persoal do idealismo revolucionario o representa A. Humboldt, pioneiro da moderna xeografía como autor de Cosmos, obra de divulgación científica, e como notable viaxeiro que percorreu as posesións españolas de América ou Rusia, e entusiasta testemuña da revolución de 1848 en Berlín, o que lle valeu ser candidato do Parlamento de Franfort.

No Congreso de Viena os 38 Estados alemáns, xunto con Prusia, foron integrados nunha Confederación Xermánica baixo a tutela de Austria; pola súa parte, Italia aparecía menos fragmentada, pero sen nengunha estructura integradora; aquí de inicio, o protagonismo principal era compartido polo Papado e Savoia. Sen embargo, Giusseppe Mazzini, patriota italiano, protagonista de tódalas vagas revolucionarias da 1ª ½ do s.XIX, autor do “Manifiesto de Marsella” de 1831, e en 1845 do opúsculo “Italia, Austria e o Papa” no que defendía as súas ideas republicanas e democráticas como líder da “Xove Italia” e da “República italiana”. En Italia, trala conversión de Piamonte na Monarquía parlamentaria de Victor Manuel I, o liderazgo no proceso de unificación foi compartido tanto pola diplomacia da Casa Savoia (Camilo Benso, Conde Cavour), como pola praxe insurreccional dos “camisas bermellas” de Garibaldi no Reino de Nápoles e Sicilia.

O fracaso da revolución de 1848 nos Estados alemáns abriu a vía conservadora; é dicir, a unificación baixo a hexemonía da monarquía prusiana, unha aposta da burguesía, principal beneficiada polo Zollverein de 1834, é dicir pola unión económica do comercio alemán. A unificación de Alemania e Italia entrecrúzanse en 1866 coa guerra austroprusiana e en 1870 coa guerra francoprusiana que obrigou a repatriar as tropas francesas que protexían os Estados Pontificios. Para Italia significaba completar a territorialidade e dispoñer dunha capitalidade estable. Finalmente, fronte o proxecto unificador e exclusivamente belicista da Prusia de Otto von Bismarck, embaixador en Rusia e Francia, e desde 1862 ministro de Guillermo I de Prusia, de cuxo autoritarismo na política interior e exterior dan fe o seu alcume de “Chanceller de ferro”, o programa de Piamonte alternaba guerra e diplomacia. Grazas a ésta última déronse incorporacións por plebiscitos como o de Toscana.

crise do antigo réxime e revolucións atlánticas, resumo de test

Novembro 28, 2009

CRISE DO A.R. E REVOLUCIÓNS ATLÁNTICAS

A sociedade do Antigo Réxime caracterizábase pola desigualdade dos seus membros perante a lei e a existencia de privilexiados que non pagaban impostos. Pola súa parte, os intelectuais liberais e ilustrados opinaban que era posible organizar unha sociedade máis xusta e libre, na que a lei, principio abstracto do poder, se restrinxía a liberdade, evitaba tamén os abusos, a arbitrariedade; por isto mesmo, a súa elaboración debería correr a cargo de tódolos homes que teñen que obedecelas; é dicir, do chamado poder lexislativo en nome da soberanía da nación.

Os principais teóricos do pensamento político ilustrado foron Montesquieu e Rousseau, mais a súa influencia veu determinada pola significativa socialización das ideas da época a través da Enciclopedia (cfr., Diderot e D´Alembert). Paralelamente e dacordo co pensamento liberal (Smith, Ricardo), a actividade económica debería rexerse polo principio natural da libre competencia, a todas luces compatible coa libre circulación de mercadorías.

O primeiro territorio onde se aplicaron os principios liberais foron as colonias inglesas de América do Norte. No ano de 1776, clave deste proceso, proclamouse a Declaración de Independencia polo Congreso de Filadelfia e en 1787 redactouse a Constitución dos Estados Unidos de América que ao tempo que establecía un governo republicano con división de poderes, protexía dereitos individuais .

Tan só dous anos despois, en 1789 iniciouse en París un proceso revolucionario que tivo gran repercusión porque Francia era a monarquía máis poderosa do continente europeo; a dinastía reinante dos Borbóns estaba encarnada neses anos por Luís XVI. Ante a crise económica que estaba a sufrir a facenda pública e a fame provocada polas malas colleitas, o monarca francés convocou primeiro un Parlamento de Notables en París e trala “rebelión aristocrática” os Estados Xerais como asemblea consultiva ata que a súa incapacidade resolutiva levou aos representantes do “Terceiro Estado” a constituirse en Asemblea Nacional. Nos anos 1792, 1793 e 1794 sucedéronse e por esta orde unha Convención xirondina, unha Convención montañesa e a Convención termidoriana. Nesta progresiva moderación da Revolución e ao amparo da mesma a personalidade clave de Napoleón Bonaparte está ligada nos anos 1795, 1799 e 1804 ao Directorio, ao Consulado e ao Imperio

Profundizando un poco máis no siñificado do fenómeno da Revolución francesa salientamos como unha vez iniciada a transformación xurídica de Francia, o mito do complot aristocrático e a falta de alimentos provoca en xullo de 1789 motíns populares en París que culminarían coa toma da Bastilla. A insurrección do campo ese mesmo mes de xullo concretouse coa destrución de patrimonio nobiliario e a queima de rexistros da propiedade que afectaban igualmente á alta burguesia; o “Gran Medo”como historiográficamente é coñecida motivará á Asemblea Nacional á abolición a propiedade señorial e a : redactar unha Declaración de Dereitos do Home e do Cidadán. Entre os decretos de abolición do feudalismo no verán 1789 e a Constitución de 1791, cabe sinalar outras iniciativas legais como a Constitución civil do Clero, equivalente á unha separación da Igrexa do Estado. Trala frustrada fuxida do rei proclamouse a declaración de guerra das Cortes europeas contra a Francia revolucionaria, governada neses anos polos “xirondinos”, grupo político caracterizado pola súa ideoloxía moderada e pola súa procedencia da rexión de Burdeos. A execución do rei e a instauración da República tralo episodio coñecido como “a fuxida de Varennes”, radicalizaron a revolución (“O Terror”) liderada a partires dese momento polos “xacobinos”, grupo político caracterizado polo seu programa igualitarista.

Cambiando de escenario, na Monarquía hispánica finais do século XVIII reinaba nominalmente Carlos IV, mais quen governaba de feito era o seu valido Godoy, que sustituira ao Conde de Floridablanca. As negociacións entre o “Príncipe de la Paz” (título aparentemente desproporcionado para un plebeio como Godoy, concedido polo monarca trala Paz de Basilea) e Napoleón para repartiren Portugal, ocasionaron a entrada dos exércitos franceses na P.I. A reacción contra esta política foi o motín de Aranjuez e finalmente, o levantamento popular do 2 de maio. A extensión do levantamento por todo o territorio español é un fenómeno aparellado á designación como monarca español do irmá de Napoleón, Xosé I. A coordinación desde unha Xunta Suprema Central das xuntas locais que dirixían a insurrección permiteu co alargamento do conflicto bélico da convocatoria dunha reunión das Cortes en Cádiz, que tras dous anos de deliberación aprobou a primeira Constitución liberal española; corría o ano 1812. Despois da derrota do exército francés en Bailén (1808), a superioridade das forzas de Napoleón só permitía a estratexia de desgaste dunha “guerra de guerrillas”. O comezo das campañas contra Rusia en 1812 favoreceu recuperar a iniciativa co apoio lusoinglés e o éxito de batallas como Arapiles e Vitoria.

resumo, a época do barroco

Outubro 30, 2009

HISTORIA MODERNA E CONTEMPORÁNEA

MANUAL DE SM 4º ESO 2006

A ÉPOCA DO BARROCO

Para frear a expansión protestante en Europa, luterana no Báltico e calvinista nas Provincias Unidas, a Igrexa católica a requerimento de Carlos V apostou pola súa propia reforma coa convocatoria do concilio de Trento. Nunha fase inicial do reformismo relixioso no cincocentos a expresión política do catolicismo foi reforzar o poder do monarca cara a reducir as consecuencias na cohesión social das desputas teolóxicas. Sen compromiso de goberno en territorios complexos a posición protestante foi a afirmación dos dereitos individuais.

O Imperio alemán de Fernando II cada vez máis centralizado atopou resistencias en Bohemia, un dos seus dominios patrimoniais. O rexeitamento a súa política contrarreformista culminou coa morte dos seus embaixadores no suceso coñecido como Defenestración de Praga. A extensión dos conflictos políticos-relixiosos do Imperio ao resto do continente europeo deu lugar a chamada historiográficamente pola súa duración Guerra dos Trinta Anos. A monarquía hispánica aliñouse co Imperio; namentras, entre os aliados protestantes estaban as Provincias Unidas Dinamarca e Suecia. As iniciativas bélicas corresponderon alternativamente a protestantes e católicos ata que a entrada efectiva da Francia católica na alianza protestante alterou a correlación de forzas coas derrotas dos tercios españois e das compañías imperiais en Rocroi.

En 1648 esgotados os recursos de tódolos belixerantes firmouse a Paz de Westfalia que supuxo para o Imperio, fronte ao centralismo absolutista de Viena, o recoñecemento dunha Dieta como asemblea lexislativa permanente e para todo o continente a libertade relixiosa segundo a fórmula “cada religión segundo o seu rei”. A rama alemana da casa austracista perdeu coa Paz de Westalia influencia real nos territorios imperiais, fora dos seus dominios patrimoniais que comprendían, xunto a Austria, a Bohemia e Hungría. A Paz de Westfalia significou para os Estados alemáns que conformaban a nova Dieta Imperial non só independencia territorial senón tamén en política interna o triunfo do individualismo.

Unha das principais consecuencias para a Monarquía hispánica en Wesfalia foi o recoñecemento definitivo da Independencia das calvinistas Provincias Unidas, que aproveitaron para desenvolver unha política económica mercantilista que deu fama a Rotterdam e o seu porto

Trala guerra dos Trinta Anos, Francia codiciou en Europa un papel hexemónico en sustitución da monarquía española. Sen embargo, a Paz de Wesfalia, resultado máis dun conflicto prolongado que dunha victoria militar decisiva, consagrou na diplomacia internacional da época o principio do equilibrio europeo e do status quo. As transformación políticas do setencentos tiveron como punto de partida a superación da concepción medieval do territorio segundo criterios relixiosos (Cristiandade Universal) e a favor dunha concepción de identidades nacionais sobre criterios de lingua e costumes O absolutismo como doutrina política propia da época (vs feudalismo medieval) tiña como premisa ideolóxica do dogma do poder ilimitado e indivisible do monarca a soberanía de orixe divina.

A forza do Estado, dado o volumen de gastos da administración, sobre todo en tempos de guerra, era o seu potencial económico. A doutrina económica dominante era o mercantilismo que asociamos coa formación de reservas de metais preciosos e o fomento de exportacións de manufacturas. O mercantilismo terá como codo barro como nsecuencia lóxica a expansión colonial. Con Luís XIV, Francia que no exterior aspiraba a unha expansión territorial co pretexto de dotarse de fronteiras naturais (Rin e Pirineos) alcanza o apoxeo absolutista e centralizador do seu goberno cunha política administrativa unificadora que tiña como unidade representativa:1) os virreinatos; os departamentos. Nun contexto europeo de predominio das formas absolutistas, Inglaterra constituirase nun Estado con protagonismo fundamental do seu Parlamento tanto con forma republicana como monárquica, en virtude de sendos procesos revolucionarios que levan os nomes das datas correspondientes a 1640 e 1688..

ilustración e reformismo

Outubro 9, 2009

ILUSTRACIÓN E REFORMISMO (resumo de test)

No s. XVIII en Europa desenvolveuse o pensamento ilustrado, aplicando o método científico ao estudio do ser humano; os antecedentes hai que situalos no humanismo renacentista. O estudio científico do ser humano pasaba por definir ao home no estado de natureza; é dicir, independente das circunstancias temporais e culturais; para Locke no estado de natureza xa existían a familia e o concepto de propiedade; sen embargo para Rousseau o home era bó por natureza. No estado de natureza os homes eran libres e felices; en consecuencia, liberdade e felicidade pasaron a ser dereitos naturais.

A sociedade e a organización política, artificiais e violentas, son inxustas; o remedio, que o individuo ceda libremente a súa soberanía para que o Estado goberne dacordo coa vontade xeral, é dicir, mediante un contrato social. Tódolos humanos son intelixentes, se ben cunha intelixencia escurecida polos prexuicios, as paixóns e o medo ao descoñecido; xa que logo, hai que iluminar esta intelixencia natural a través dunha educación moderna, centrada no uso da razón e ésta nas ciencias útiles.

Antes da Ilustración existía a idea dunha idade de ouro remota; para os ilustrados, sen embargo, o feliz estado de natureza non existira nunca, era unha idea de futuro; en consecuencia, no s. XVIII a idea de mellorar estaba asociada: á ruptura co anterior. A Ilustración propoñíase a auténtica rexeneración dunha humanidade menor de idade, á que se tiña que educar; no s. XVIII os monarcas absolutos asumiron políticamente esta vontade, a partir dun sentimento paternal e do seu poder despótico. Os reis do setecentos cos seus ministros ilustrados se dedicaron, ademáis de favorecer a instrucción dos seus súbditos, a sanear cidades e a mellorar a agricultura; destacamos, xunto a Carlos III en España, a Xosé II de Austria.

Carlos II nomeara herdeiro a Felipe de Anjou, rompendo o equilibrio europeo a favor de Francia; a guerra de 1701-1714 enfrontou á Coroa de Castela co apoio de Francia contra a Coroa de Aragón co apoio de Austria, Gran Bretaña e das Provincias Unidas; historiograficamente é coñecida como Guerra de Sucesión. Na Paz de Utrecht, o recoñecemento de Felipe V como rei de España custou á Monarquía as posesións de Italia e dos Países Baixos, enclaves coloniais e a perda do monopolio colonial na América española; os beneficiarios internacionais destes acordos foron Francia e Gran Bretaña.

A Monarquía hispánica, antes de Felipe V era con excepción de Castela unha suma de reinos con leis tradicionais (fueros) que limitaban o poder do rei; baixo argumentos de dereitos de guerra o monarca imporá o modelo absolutista francés a través de decretos de Nova Planta. O modelo centralizador e uniformador Felipe V se concretou nunha política territorial que superpoñía sobre os Antigos Reinos un mapa de Intendencias e Audiencias; únicamente ao marxe quedaban as Vascongadas e Navarra. Sobre a pretensión dun absolutismo máis perfecto no modelo centralizador, os monarcas da nova dinastía tamén prescindiron do réxime de polisinodia (multiplicación de Consellos) da etapa austracista en favor dunha única reunión das Secretarias co Rei, que recibeu o nome de Xunta de Estado.

A recuperación dos territorios en Utrecht, centro da política exterior de Felipe V tralo seu matrimonio con Isabel de Farnersio, forzou a renovar a alianza con Francia; historiograficamente estas alianzas co país veciño que se extenderon ao largo do século XVIII coñécense como Pactos de Familia. Entre os dous primeiros Pactos de Familia (1733 e 1743) de Felipe V e o terceiro, xa no reinado de Carlos III, sitúase a viraxe na política exterior de Fernando VI, caracterizada por unha vontade de paz con todos e de guerra con nadie. Carlos III aplicou en España a súa experiencia reformista de vinte anos en Nápoles, rodeándose de ministros ilustrados como los Condes de Campomanes e Aranda, que xa o foran de Fernando VI, e dos Marqueses de Grimaldi e Esquilache. A Igrexa foi obxecto dunha lexislación regalista (de reforzamento do poder do rei) salientando medidas anticlericais como o decreto de expulsión dos xesuítas (1767), que respostaba, independentemente dos pretextos, ao papel dominante da Compañía de Xesús na educación superior, de gran influencia nos estamentos aristocráticos. As reformas dirixidas a potencia-la economía favoreceron a agricultura coas construccións hidraúlicas e a supresión dos privilexios da Mesta, a industria coa supresión da deshonra legal do traballo e o comercio coa liberalización do tráfico de mercadorías con América; as reformas provocaron descontentos, sen conseguir deter o programa renovador do rei; a crise máis relevante foi o chamado o Motín de Esquilache.

renacemento e reforma

Outubro 9, 2009

RENACEMENTO E REFORMA (resumo de test)

Á morte dos RRCC e dos seus pais Juana de Castela e Felipe de Borgoña, Carlos educado en Flandes estaba destiñado a ser o primeiro dos Carlos que levaron ese nome na Monarquía hispánica e cuestionablemente o primeiro monarca dos Austrias en España. O Imperio alemán era unha autoridade simbólica de moi grande prestixio pola tradición secular do Imperio Sacro-Xermánico e por recaer nun príncipe electo. Sen embargo, a autoridade dos reis hispánicos exixía un goberno persoal e directo do monarca como demandaron as cidades na rebelión das Comunidades. A política dos RRCC de aillamento de Francia mantívose con Carlos V, agora para protexer non só os intereses de Aragón senón tamén os do Imperio Habsburgo; e concretouse no, dominio do Milanesado. Entre os aliados da Francia de Francisco I estaba o Papa Julio II de La Rovere.

Simultáneamente ás tensións entre os estados cristiás europeos, retroalimentadas pola división ideolóxica asociada ao reformismo relixioso, emerxía no oriente sobre as cinzas do Imperio bizantino o Imperio otomano, o cal chegaba ás portas de Viena tan só 75 anos despois de conquistar Constantinopla, a través do Danubio e da ameazante hexemonía no Mediterráneo. No Mediterráneo occidental os turcos contaban con aliados como os piratas berberiscos, aos que o Emperador, absorbido polos conflictos cos príncipes alemáns , nunca se dedicou por completo; a salientar as Xornadas de Túnez e de Alxer

A reforma de Lutero fronte ao Papado tivo como conscuencia política a división de Alemaña polo apoio prestado por algúns príncipes contra o Emperador. Entre as teses de Lutero destacan a libre interpretación da Biblia e a condea do culto das reliquias e a salvación exclusivamente pola fé. O Emperador tratou de evita-la división relixiosa e forzar a obediencia dos príncipes coaccionando ao Papa a convocar un Concilio, que finalmente, malia os seus receos (Sacco de Roma), tería sede en Trento. Nun esforzo por evitar o recurso sistemático da guerra, Carlos V convocou reunións de representantes imperiais antes e despois da batalla de Mühlberg (1547). Estas asembleas reciben o nome de dietas. Toda a política imperial de Carlos V resultou un fracaso ao non poder impedir a división relixiosa, que se concretou na atribución do príncipe, católico ou protestante, de impoñe-la súa relixión aos respectivos súbditos, sancionada xurídicamente na Paz de Augsburgo (1555).

Filipe II fixou a capital da Coroa hispánica en Madrid e construiu en El Escorial o pazo desde o que dirixía tódolos seus reinos na procura dunha hexemonía no continente europeo que tiña como fundamentación ideolóxica a defensa da ortodoxia católica. A loita pola homoxeneización ideolóxica e a seguridade interior se saldou coa expulsión dos mouriscos granadinos. A centralización imperfecta da política administrativa filipina manifestouse nunha rebelión aristocrática en reinvindicación dos fueros de Aragón personificada no propio secretario real, Antonio Pérez. Trala batalla de Pavía e a Paz de Chateau-Cambresis (Paz das Damas) que recoñecía a hexemonía hispánica por parte de Francia, formouse a Liga Santa que frenou en Lepanto a expansión turca no Mediterráneo; estaba constituida por Felipe II, polo Papa e as flotas de Xénova e Venecia. Á morte sen herdeiros do rei de Portugal Sebastián I (1578), Felipe II ocupou o trono portugués; a nobreza lusa recoñeceuno como rei nas Cortes celebradas en : Thomar (1580). O máis grave conflicto na Monarquía filipina foi a sublevación xeral dos Países Baixos, un capítulo máis do reto protestante (calvinista) á ortodoxia relixiosa defendida polo rei; a habilidade dos gobernadores Clara Eugenia (filla do rei) e de Alejandro Farnesio plasmouse na Unión de Arrás ou das provincias católicas do sur (futuro Estado belga). Durante os últimos anos do reinado de Felipe II a guerra xeneralizouse; a Inglaterra de Sabela I pasou a converterse en obxetivo de invasión pola axuda ás protestantes Provincias Unidas (futura Holanda) e polo seu hostigamento á flota das Indias; a tentativa coñécese como A Grande Aramada ou Invencible.

O aumento do crecemento demográfico da Europa Occ. está en relación coa capacidade das explotacións feudais da Europa Oriental de aportar alimentos máis baratos, o que a súa vez favoreceu o desenvolvemento do comercio e de manufacturas na Europa atlántica, que reforzaba unha economía monetaria fundamentada nas remesas de metais americanos. Ao largo do s.XVI, na Monarquía hispánica, os nobres mantiveron o seu estatuto económico e xurídico privilexiado, namentras moitos xornaleiros expulsados das terras comunais emigraban á cidade para converterse nunha poboación asistida pola beneficiencia; a penetración da economía monetaria favoreceu, sen embargo, tamén aos campesiños (ao reducir as rendas en especie).

Os reis, na consolidación do Estado a través do poder da monarquía, dirixían a vida institucional mediante un padroado a tódolos aspectos públicos, incluidos os relixiosos e culturais; a precariedade deste autoritarismo monárquico procedía significativamente do caso dunha minoriedade do rei. Coa súa fixación xeográfica en Madrid, a Corte (así; en singular) transformouse no centro da vida política, acentuando a maxestade da institución un ríxido protocolo; os gastos de Estado, incluidas as custosas administracións o eran fundamentalmente de gastos en commemoracións festivas. O Estado intentou valerse da relixión como un elemento de poder; a cuestión relixiosa, en consecuencia, ocupou un papel central nas relacións internacionais engadindo ás rivalidades dinásticas un elemento ideolóxico; isto explica o emprego na guerra da propaganda impresa (famosa “lenda negra”).

resumo de test

Outubro 4, 2009

OS INICIOS DO MUNDO MODERNO. (Resumo de test)

DA IDADE MEDIA Á IDADE MODERNA, os epígrafes O NACEMENTO DO ESTADO MODERNO, O HUMANISMO, OS REIS CATÓLICOS, A EXPANSIÓN EUROPEA son UUDD que refiren ás seguintes coordenadas espacio-temporais: Europa desde a derradeira metade do s. XV. 1453 é a data que corresponde cun feito da magnitude histórica da Toma de Constantinopla polos turcos, namentras a de 1789 asociámola coa Revolución Francesa. ¿E 1492?: Coa Conquista de Granada, final dun proceso multisecular, e coa impresión da primeira gramática dunha lingua europea, o castelán. A evolución lenta e complexa desde a IDADE MEDIA Á MODERNA non está exenta de continuidade e permanencias. Por exemplo: os mesmos grupos (campesiños e señores) e as mesmas relacións sociais (señoriais). A estabilidade ou crecemento moderado de finais do s.XV contrasta coas crises demográficas e económicas do s.XIV, que relacionamos coa: peste negra

As cidades, poboacións de comerciantes e artesáns estaban baixo o goberno da burguesía. Principalmente, en Italia e tamén en: Flandes. A economía urbana, básicamente comercial, impulsou unha grande circulación monetaria; entre os mecanismos de financiación salientan: as letras de cambio. Un primeiro paso na construcción do Estado moderno foi a creación da Monarquía autoritaria, fundada na lexitimidade dinástica, é dicir: na vixencia dos dereitos de goberno dunha Casa Real. Os instrumentos do novo ESTADO MODERNO serán o exército permanente, a burocracia e a diplomacia. Por burocracia entendemos: funcionarios profesionais e técnicos especializados en leis. O poder do rei no Estado Moderno estaba íntimamente asociado ao saneamento da Facenda real e éste ameazado polas resistencias das legalidades prestablecidas pola tradición: o papado e os parlamentos medievais. Entre os mecanismos de financiación do Estado destacaron os impostos sobre a propiedade non nobiliaria e as taxas sobre os intercambios comerciais. Sen embargo, a racionalización da recadación non impideu o emprego de: débeda bancaria.

O movemento intelectual que coñecemos como humanismo, renacentista respecto da cultura grecolatina, ten como trazo principal un indivualismo que evolucionou a partir: da crítica literaria. A principal beneficiaria da renovación do saber sobre a base da dignidade do home e consecuentemente da confianza na súa intelixencia foi: a ciencia. A cultura como símbolo de prestixio favoreceu o desenvolvemento das artes a través do mecenazgo; é dicir: do patrocinio dos artistas e do coleccionismo das súas obras. Factor da renovación cultural foi, sen dúbida, a invención da imprenta que permiteu a circulación das obras literarias. Non menos importante era a consideración que, como lingua internacional, tiña: o español (por suposto, o latín).

O matrimonio de Isabel de Castela e Fernando de Aragón significou a unión de reinos moi diferentes nun proxecto de convivencia con vixencia de 5 séculos. As diferencias eran de tamaño territorial e de poboación e non as menores: as políticas. A partir do respecto as identidades institucionais propias de cada reino constátase unha maior influencia de Castela na política interior e de Aragón na política exterior, que se resume: no aillamento de Francia. A política relixiosa favorable á renovación de ordes relixiosas (intelectual e moral) e centrada no control da Igrexa co nomeamento real de cargos eclesiásticos (control ideolóxico) atopou interlocutores tan relevantes como: o cardeal Cisneros. A política de exclusión relixiosa na monarquía hispánica como no resto de Europa respostaba as necesidades de cohesión social e de orden publica do novo Estado e tivo a través da Inquisición como principal destinataria no século XV: á comunidade xudía. O impulso desde o s.XV de rutas alternativas ao comercio medieval de especias e obxetos de luxo, tivo como motivación a expansión do imperio turco e como actores: as monarquías ibéricas (hispánica e portuguesa). As exploracións marítimas de finais do s. XV reflicten unha política cautelosa dos Estados, da que é unha bóa mostra o Tratado de Tordesillas (1494). Namentras, o descubrimento europeo de América por Colón e a expedición de Magalhâes-Elcano determinarán un choque total na visión do mundo: pola confirmación empírica da esfericidade da terra e sobre todo, polo encontro inesperado de novas civilizacións.