A ESPAÑA LIBERAL.

A FIN DO ANTIGO REXIME.

O reinado de Carlos IV.

Durante o reinado de Carlos IV e trala paz coa Francia revolucionaria renovouse a tradicional alianza franco española dos Borbóns coñecida historiograficamente como Pactos de familia. A política exterior española de sometemento aos intereses de Napoleón (belixerancia con Gran Bretaña e os seus aliados) foi causa da ruina da flota de guerra (Trafalgar, 1805) e do malestar pola política do Goberno, personificado en Godoy. O Motín de Aranxúez (1808) e abdicación de Carlos IV en pro de Fernando VII foron así a ocasión aproveitada por Napoleón para invadir o territorio español e poñer no trono ao seu irmán como Xosé I; sen embargo, tal intervencion dos Bonaparte impedirano, asumindo revolucionariamente a soberanía nacional cun levantamento armado, os que sendo súbditos pasaron a ser patriotas.

A guerra de Independencia e as Cortes de Cádiz

A transcendencia da batalla de Bailén (1808) foi meramente simbólica e propagandística, como determinante para o seu desenlace o apoio do exército inglés e dos portugueses. Paralelamente á desaparición tralas campañas de 1809 e 1810 do exército regular español, que deu lugar a aparición da guerrilla, a ofensiva de Napoleón obrigou a disolver a Xunta Suprerma Central que coordinaba as Xuntas locais de defensa en pro dun Consello de Rexencia, que antes de facelo o propio convocou Cortes constituintes, inaguradas en 1910 na cidade de Cádiz. Entre a súa producción lexislativa salienta a abolición do Antigo Réxime, é dicir, a supresión: da servidume e das corporacións gremiais. Será, sen embargo, a Constitución liberal de 1812, a Constitución da Pepa, a culminación da obra lexisladora das Cortes de Cádiz, cuxo carácter liberal é polo tanto anti-absolutista manifestase no recoñecemento dos principios da soberanía nacional e da separación de poderes.

O REINADO DE FERNANDO VII.

A restauración do absolutismo e o Trienio Liberal (1813-23).A década Ominosa (1823-33).

O regreso de Fernando VII, ”O Desexado” o foi tamén da restauración do absolutismo, inicialmente sen resistencias; sen embargo, a incapacidade das antigas institucións na solución dos problemas favorecerá os pronunciamentos militares (cfr., Juan Díaz Porlier, Lacy, etc.) que se suceden ao largo do Sexenio absolutista ata o triunfo de Riego en 1820, inagurando deste xeito un Trienio liberal.

Durante a denominada “Década Ominosa” (1823-1833) Fernando VII, que non tiña unha opinión antiliberal definida fora do rexeitamento do anticlericalismo, atopou sectarismos no campo absolutista, aglutinados arredor do seu irmán Carlos Isidro. Nestas tensións, de novo, na Casa real española e para asegura-la Coroa a súa filla Fernando VII aboliu a Lei Sálica coa aprobación da Pragmática Sanción.

Durante o reinado de Fernando VII consumouse a Independencias das colonias españolas. As causas da emancipación de América son diversas: a difusión do pensamento ilustrado, a independencia das colonias inglesas, o ideal dunha independencia económica, e a escaseza das tropas españolas no territorio americano (cfr., pronunciamento de Riego). A rebelión tivo dous focos principais de gran peso crioulo os virreinatos de Río da Prata e de Nova Granada.

O REINADO DE ISABEL II.

Moderados e progresistas.

Baixo a rexencia da súa nai Mª Cristina, Isabel II subiu ao trono en 1833, co apoio dos moderados, burgueses e nobles contrarios á participación política das clases populares. A alianza da Coroa cos moderados reflectiuse no Estatuto Real de 1834 (prerrogativas reais e sufraxio moi restrinxido), lei fundamental do Estado con rango de Carta Outorgada. Pola súa parte, os progresistas eran liberais partidarios da modernización social e económica en canto representaban aos sectores urbanos. En 1835 chegou ao poder Mendizábal, quen puxo en marcha unha desamortización (expropiación e poxa de bens eclesiásticos das ordes regulares) que completarían 20 anos despois Espartero e Madoz. O éxito destas intervencións políticas foi parcial; entre os seus obxetivos estaba salda-las débedas da Coroa (cfr., guerra carlista) e investir na modernización do país, mais tamén reduci-lo poder da Igrexa e crear unha clientela política liberal no rural.

Os moderados no poder.

Coa maioría de idade de Isabel II (1843-1868) o liberalismo moderado afianzouse gracias á Constitución de 1845 (prerrogativas reais e sufraxio censitario). Xunto ao grupo social hexemónico da burguesía, o máis numeroso seguiu a ser o campesiñado.

O SEXENIO REVOLUCIONARIO.

A Revolución Gloriosa .A Monarquía de Amadeo I. A Primeira República.

Cara a 1860 o sistema político moderado non era capaz de soluciona-los problemas da sociedade española. Xunto ao liberalismo progresista, apareceron novas ideas arredor do sufraxio universal. Seguindo a tradición intervencionista na política, o exército (Serrano, Prim) iniciou un levantamento que forzou a Isabel II ao exilio coñecido como a Revolución Gloriosa e Septembrina. Ainda que os sublevados de 1868 o eran de distintas tendencias políticas só os progresistas formaron parte do Goberno provisional que convocou Cortes constituintes. A Constitución de 1869 (sufraxio universal masculino e responsabilidade dos ministros ante as Cortes) adoptaba a forma monárquica e como nova dinastía optouse pola Casa Savoia. A Monarquía de Amadeo I de Savoia tivo que lidiar cunha nova guerra carlista, coa emancipación de Cuba e cos enfrontamentos partidarios; neste contexto, incapaz de tomar partido, respecto da primacía do poder civil sobre o militar, abdicou en 1873. Paradóxicamente, unhas Cortes (con pouca representación republicana) proclamará en sesión extraordinaria a República, que tivo entre os seus Presidentes a: Figueras e Pi i Margall, a Salmerón e a Castelar.

O republicanismo herdaba dos liberais progresistas e demócratas a modernización socioeconómica, do socialismo a preocupación social e do anarquismo a liberdade do individuo fronte ao Estado. Dentro do campo republicano, federalistas defendían o goberno autónomo dos territorios e a libre vontade de federarse para formar o Estado. Foi a I República unha experiencia con vixencia dun ano e que remataría cun golpe de Estado (Xeneral Pavía).

A RESTAURACIÓN.

A estabilidade política e o desenvolvemento dos nacionalismos.

A Restauración (borbónica) iniciouse en 1874 coa sublevación en Sagunto de Martínez Campos, quen proclamou a Alfonso XII como rei. O sistema político ideado por Antonio Cánovas fundamentouse na Constitución de 1876 (soberanía compartida rei e Cortes). A novidade dunha alternativa pacífica no goberno estaba garantida polo bipartidismo conservador /liberal. Xunto a Cánovas salienta o liderazgo de Sagasta. Consolidado, deste xeito, o novo rexime, entre a morte de Alfonso XII e a maioría de idade de Alfonso XIII a raiña Mª Cristina Habsburgo exerceu (1885-1902) unha rexencia reformista; así, a reforma electoral incluírá o sufraxio universal masculino, malia o temor a que as reformas derivaran en revolución por mor do malestar social crecente e expreso polos intelectuais rexeneracionistas como Joaquín Costa. Namentras, o nacionalismo en Cataluña e no País Vasco na procura da súa identidade cultural e lingüística apoiouse nunha burguesía que reinvindicaba políticas proteccionistas para a súa industria; utras rexións con desenvolvemento nacionalista foron Galicia e Valencia

En canto á política exterior, a guerra de Cuba incentivada polos EEUU (liberdade de comercio para os productos coloniais) amosou desde 1895 que España vivía nunha profunda crise. Coa entrada na guerra de Norteamérica (afundimento do Maine) en 1898, España terminará por recoñecer (Paz de París) a independencia de Cuba e Filipinas, así como a tutela norteamericana de Puerto Rico

revolucións nacionais e liberal democráticas, resumo de test

REVOLUCIÓNS NACIONAIS E DEMOCRÁTICAS

“As revolucións nacionais e democráticas” constitúe o epígrafe que mellor define os núcleos temáticos que caracterizan as transformacións políticas do s.XIX. En efecto, o século comenzara coa nova orde imposta por Napoleón; a súa derrota militar en Waterloo (1815) significou o fracaso de toda a súa construcción política, que relacionamos co Congreso de Viena. O triunfo temporal do absolutismo ou a restauración das casas reinantes desposuidas por Napoleón xustificouse ideolóxicamente no principio de lexitimidade dinástica. A nova organización territorial europea que xurde en 1815, creada para reprimir os principios liberais, frustrou igoalmente as aspiracións nacionalistas dos pobos europeos co mantenemento dos antigos imperios austríaco, ruso e otomano. Para consolidala pactouse unha coalición militar coñecida como Santa Alianza.

Derrotado Napoleón, os liberais europeos adoptaron como modelo do seu ideal de Estado á Monarquía inglesa, baseada na separación de poderes e no sufraxio censitario; sen embargo, os máis radicais, os demócratas defendían, xunto ó sufraxio universal, a República como forma de goberno. Pola súa parte, o nacionalismo, rerforzado polo movemento cultural romántico, afirmaba o dereito dos pobos a decidir o seu destino e a posuir un Estado de seu, o que se xustificaba nun espíritu de nacionalidade que non podía ser obra de individuos, como de feito tampoco o son os elementos que conforman o seu acervo cultural, as súas tradicións e principalmente, a súa lingoa

A primeira vaga revolucionaria na que confluiron liberais e nacionalistas produciuse en 1820, malia que moitas destas experiencias (Grecia, Rusia) foron esmagadas pola forza militar dos exércitos absolutistas, destacando por iso a excepción española e a súa influencia en Portugal. A consolidación dos novos reximes liberais peninsulares acelerou o proceso que levaría en 30 anos á maioría das colonias españolas e portuguesas en América a independizarse das metrópoles; a parte das influencias da Ilustración e da Revolución americana das colonias inglesas, hai que salientar o desexo de emancipación económica dos criollos.

A Restauración borbónica en Francia, encarnada primeiro en Luís XVIII e logo en Carlos X, comenzou a cuestionarse tanto polo malestar político como polo económico especialmente coas Xornadas de xullo de 1830. Deste xeito o triunfo da Monarquía Parlamentaria en Francia servirá de estímulo dunha nova vaga revolucionaria que, aínda que só tivo éxito en Bélxica coa instauración da Monarquía Constitucional de Leopoldo I, se extendeu por Alemaña.

A seguinte onda revolucionaria, a de 1848, tamén encetou en Francia precedida por crises de subsistencia e do malestar político que xeraba o carácter restrinxido do sufraxio; finalmente, a instauración da II República proclamou a extensión do voto sen outro límite que a idade e o voto femenino. Como antes a Monarquía, tamén a República francesa foi exemplarizante aos ollos dos revolucionarios contemporáneos, extendendose o modelo como regueiro de pólvora polas principais capitais europeas; o éxito inicial deste movemento foi celebrado eufóricamente como a “primavera dos pobos”. O triunfo dos republicanos moderados e a derrota do pobo de París en xuño de 1848, supuxo unha viraxe a favor da reacción no resto de Europa e así as tres capitais do Imperio austríaco caen unha detrás da outra; nos referimos a Praga, Viena e Budapest. Unha referencia persoal do idealismo revolucionario o representa A. Humboldt, pioneiro da moderna xeografía como autor de Cosmos, obra de divulgación científica, e como notable viaxeiro que percorreu as posesións españolas de América ou Rusia, e entusiasta testemuña da revolución de 1848 en Berlín, o que lle valeu ser candidato do Parlamento de Franfort.

No Congreso de Viena os 38 Estados alemáns, xunto con Prusia, foron integrados nunha Confederación Xermánica baixo a tutela de Austria; pola súa parte, Italia aparecía menos fragmentada, pero sen nengunha estructura integradora; aquí de inicio, o protagonismo principal era compartido polo Papado e Savoia. Sen embargo, Giusseppe Mazzini, patriota italiano, protagonista de tódalas vagas revolucionarias da 1ª ½ do s.XIX, autor do “Manifiesto de Marsella” de 1831, e en 1845 do opúsculo “Italia, Austria e o Papa” no que defendía as súas ideas republicanas e democráticas como líder da “Xove Italia” e da “República italiana”. En Italia, trala conversión de Piamonte na Monarquía parlamentaria de Victor Manuel I, o liderazgo no proceso de unificación foi compartido tanto pola diplomacia da Casa Savoia (Camilo Benso, Conde Cavour), como pola praxe insurreccional dos “camisas bermellas” de Garibaldi no Reino de Nápoles e Sicilia.

O fracaso da revolución de 1848 nos Estados alemáns abriu a vía conservadora; é dicir, a unificación baixo a hexemonía da monarquía prusiana, unha aposta da burguesía, principal beneficiada polo Zollverein de 1834, é dicir pola unión económica do comercio alemán. A unificación de Alemania e Italia entrecrúzanse en 1866 coa guerra austroprusiana e en 1870 coa guerra francoprusiana que obrigou a repatriar as tropas francesas que protexían os Estados Pontificios. Para Italia significaba completar a territorialidade e dispoñer dunha capitalidade estable. Finalmente, fronte o proxecto unificador e exclusivamente belicista da Prusia de Otto von Bismarck, embaixador en Rusia e Francia, e desde 1862 ministro de Guillermo I de Prusia, de cuxo autoritarismo na política interior e exterior dan fe o seu alcume de “Chanceller de ferro”, o programa de Piamonte alternaba guerra e diplomacia. Grazas a ésta última déronse incorporacións por plebiscitos como o de Toscana.

crise do antigo réxime e revolucións atlánticas, resumo de test

CRISE DO A.R. E REVOLUCIÓNS ATLÁNTICAS

A sociedade do Antigo Réxime caracterizábase pola desigualdade dos seus membros perante a lei e a existencia de privilexiados que non pagaban impostos. Pola súa parte, os intelectuais liberais e ilustrados opinaban que era posible organizar unha sociedade máis xusta e libre, na que a lei, principio abstracto do poder, se restrinxía a liberdade, evitaba tamén os abusos, a arbitrariedade; por isto mesmo, a súa elaboración debería correr a cargo de tódolos homes que teñen que obedecelas; é dicir, do chamado poder lexislativo en nome da soberanía da nación.

Os principais teóricos do pensamento político ilustrado foron Montesquieu e Rousseau, mais a súa influencia veu determinada pola significativa socialización das ideas da época a través da Enciclopedia (cfr., Diderot e D´Alembert). Paralelamente e dacordo co pensamento liberal (Smith, Ricardo), a actividade económica debería rexerse polo principio natural da libre competencia, a todas luces compatible coa libre circulación de mercadorías.

O primeiro territorio onde se aplicaron os principios liberais foron as colonias inglesas de América do Norte. No ano de 1776, clave deste proceso, proclamouse a Declaración de Independencia polo Congreso de Filadelfia e en 1787 redactouse a Constitución dos Estados Unidos de América que ao tempo que establecía un governo republicano con división de poderes, protexía dereitos individuais .

Tan só dous anos despois, en 1789 iniciouse en París un proceso revolucionario que tivo gran repercusión porque Francia era a monarquía máis poderosa do continente europeo; a dinastía reinante dos Borbóns estaba encarnada neses anos por Luís XVI. Ante a crise económica que estaba a sufrir a facenda pública e a fame provocada polas malas colleitas, o monarca francés convocou primeiro un Parlamento de Notables en París e trala “rebelión aristocrática” os Estados Xerais como asemblea consultiva ata que a súa incapacidade resolutiva levou aos representantes do “Terceiro Estado” a constituirse en Asemblea Nacional. Nos anos 1792, 1793 e 1794 sucedéronse e por esta orde unha Convención xirondina, unha Convención montañesa e a Convención termidoriana. Nesta progresiva moderación da Revolución e ao amparo da mesma a personalidade clave de Napoleón Bonaparte está ligada nos anos 1795, 1799 e 1804 ao Directorio, ao Consulado e ao Imperio

Profundizando un poco máis no siñificado do fenómeno da Revolución francesa salientamos como unha vez iniciada a transformación xurídica de Francia, o mito do complot aristocrático e a falta de alimentos provoca en xullo de 1789 motíns populares en París que culminarían coa toma da Bastilla. A insurrección do campo ese mesmo mes de xullo concretouse coa destrución de patrimonio nobiliario e a queima de rexistros da propiedade que afectaban igualmente á alta burguesia; o “Gran Medo”como historiográficamente é coñecida motivará á Asemblea Nacional á abolición a propiedade señorial e a : redactar unha Declaración de Dereitos do Home e do Cidadán. Entre os decretos de abolición do feudalismo no verán 1789 e a Constitución de 1791, cabe sinalar outras iniciativas legais como a Constitución civil do Clero, equivalente á unha separación da Igrexa do Estado. Trala frustrada fuxida do rei proclamouse a declaración de guerra das Cortes europeas contra a Francia revolucionaria, governada neses anos polos “xirondinos”, grupo político caracterizado pola súa ideoloxía moderada e pola súa procedencia da rexión de Burdeos. A execución do rei e a instauración da República tralo episodio coñecido como “a fuxida de Varennes”, radicalizaron a revolución (“O Terror”) liderada a partires dese momento polos “xacobinos”, grupo político caracterizado polo seu programa igualitarista.

Cambiando de escenario, na Monarquía hispánica finais do século XVIII reinaba nominalmente Carlos IV, mais quen governaba de feito era o seu valido Godoy, que sustituira ao Conde de Floridablanca. As negociacións entre o “Príncipe de la Paz” (título aparentemente desproporcionado para un plebeio como Godoy, concedido polo monarca trala Paz de Basilea) e Napoleón para repartiren Portugal, ocasionaron a entrada dos exércitos franceses na P.I. A reacción contra esta política foi o motín de Aranjuez e finalmente, o levantamento popular do 2 de maio. A extensión do levantamento por todo o territorio español é un fenómeno aparellado á designación como monarca español do irmá de Napoleón, Xosé I. A coordinación desde unha Xunta Suprema Central das xuntas locais que dirixían a insurrección permiteu co alargamento do conflicto bélico da convocatoria dunha reunión das Cortes en Cádiz, que tras dous anos de deliberación aprobou a primeira Constitución liberal española; corría o ano 1812. Despois da derrota do exército francés en Bailén (1808), a superioridade das forzas de Napoleón só permitía a estratexia de desgaste dunha “guerra de guerrillas”. O comezo das campañas contra Rusia en 1812 favoreceu recuperar a iniciativa co apoio lusoinglés e o éxito de batallas como Arapiles e Vitoria.

resumo, a época do barroco

HISTORIA MODERNA E CONTEMPORÁNEA

MANUAL DE SM 4º ESO 2006

A ÉPOCA DO BARROCO

Para frear a expansión protestante en Europa, luterana no Báltico e calvinista nas Provincias Unidas, a Igrexa católica a requerimento de Carlos V apostou pola súa propia reforma coa convocatoria do concilio de Trento. Nunha fase inicial do reformismo relixioso no cincocentos a expresión política do catolicismo foi reforzar o poder do monarca cara a reducir as consecuencias na cohesión social das desputas teolóxicas. Sen compromiso de goberno en territorios complexos a posición protestante foi a afirmación dos dereitos individuais.

O Imperio alemán de Fernando II cada vez máis centralizado atopou resistencias en Bohemia, un dos seus dominios patrimoniais. O rexeitamento a súa política contrarreformista culminou coa morte dos seus embaixadores no suceso coñecido como Defenestración de Praga. A extensión dos conflictos políticos-relixiosos do Imperio ao resto do continente europeo deu lugar a chamada historiográficamente pola súa duración Guerra dos Trinta Anos. A monarquía hispánica aliñouse co Imperio; namentras, entre os aliados protestantes estaban as Provincias Unidas Dinamarca e Suecia. As iniciativas bélicas corresponderon alternativamente a protestantes e católicos ata que a entrada efectiva da Francia católica na alianza protestante alterou a correlación de forzas coas derrotas dos tercios españois e das compañías imperiais en Rocroi.

En 1648 esgotados os recursos de tódolos belixerantes firmouse a Paz de Westfalia que supuxo para o Imperio, fronte ao centralismo absolutista de Viena, o recoñecemento dunha Dieta como asemblea lexislativa permanente e para todo o continente a libertade relixiosa segundo a fórmula “cada religión segundo o seu rei”. A rama alemana da casa austracista perdeu coa Paz de Westalia influencia real nos territorios imperiais, fora dos seus dominios patrimoniais que comprendían, xunto a Austria, a Bohemia e Hungría. A Paz de Westfalia significou para os Estados alemáns que conformaban a nova Dieta Imperial non só independencia territorial senón tamén en política interna o triunfo do individualismo.

Unha das principais consecuencias para a Monarquía hispánica en Wesfalia foi o recoñecemento definitivo da Independencia das calvinistas Provincias Unidas, que aproveitaron para desenvolver unha política económica mercantilista que deu fama a Rotterdam e o seu porto

Trala guerra dos Trinta Anos, Francia codiciou en Europa un papel hexemónico en sustitución da monarquía española. Sen embargo, a Paz de Wesfalia, resultado máis dun conflicto prolongado que dunha victoria militar decisiva, consagrou na diplomacia internacional da época o principio do equilibrio europeo e do status quo. As transformación políticas do setencentos tiveron como punto de partida a superación da concepción medieval do territorio segundo criterios relixiosos (Cristiandade Universal) e a favor dunha concepción de identidades nacionais sobre criterios de lingua e costumes O absolutismo como doutrina política propia da época (vs feudalismo medieval) tiña como premisa ideolóxica do dogma do poder ilimitado e indivisible do monarca a soberanía de orixe divina.

A forza do Estado, dado o volumen de gastos da administración, sobre todo en tempos de guerra, era o seu potencial económico. A doutrina económica dominante era o mercantilismo que asociamos coa formación de reservas de metais preciosos e o fomento de exportacións de manufacturas. O mercantilismo terá como codo barro como nsecuencia lóxica a expansión colonial. Con Luís XIV, Francia que no exterior aspiraba a unha expansión territorial co pretexto de dotarse de fronteiras naturais (Rin e Pirineos) alcanza o apoxeo absolutista e centralizador do seu goberno cunha política administrativa unificadora que tiña como unidade representativa:1) os virreinatos; os departamentos. Nun contexto europeo de predominio das formas absolutistas, Inglaterra constituirase nun Estado con protagonismo fundamental do seu Parlamento tanto con forma republicana como monárquica, en virtude de sendos procesos revolucionarios que levan os nomes das datas correspondientes a 1640 e 1688..

ilustración e reformismo

ILUSTRACIÓN E REFORMISMO (resumo de test)

No s. XVIII en Europa desenvolveuse o pensamento ilustrado, aplicando o método científico ao estudio do ser humano; os antecedentes hai que situalos no humanismo renacentista. O estudio científico do ser humano pasaba por definir ao home no estado de natureza; é dicir, independente das circunstancias temporais e culturais; para Locke no estado de natureza xa existían a familia e o concepto de propiedade; sen embargo para Rousseau o home era bó por natureza. No estado de natureza os homes eran libres e felices; en consecuencia, liberdade e felicidade pasaron a ser dereitos naturais.

A sociedade e a organización política, artificiais e violentas, son inxustas; o remedio, que o individuo ceda libremente a súa soberanía para que o Estado goberne dacordo coa vontade xeral, é dicir, mediante un contrato social. Tódolos humanos son intelixentes, se ben cunha intelixencia escurecida polos prexuicios, as paixóns e o medo ao descoñecido; xa que logo, hai que iluminar esta intelixencia natural a través dunha educación moderna, centrada no uso da razón e ésta nas ciencias útiles.

Antes da Ilustración existía a idea dunha idade de ouro remota; para os ilustrados, sen embargo, o feliz estado de natureza non existira nunca, era unha idea de futuro; en consecuencia, no s. XVIII a idea de mellorar estaba asociada: á ruptura co anterior. A Ilustración propoñíase a auténtica rexeneración dunha humanidade menor de idade, á que se tiña que educar; no s. XVIII os monarcas absolutos asumiron políticamente esta vontade, a partir dun sentimento paternal e do seu poder despótico. Os reis do setecentos cos seus ministros ilustrados se dedicaron, ademáis de favorecer a instrucción dos seus súbditos, a sanear cidades e a mellorar a agricultura; destacamos, xunto a Carlos III en España, a Xosé II de Austria.

Carlos II nomeara herdeiro a Felipe de Anjou, rompendo o equilibrio europeo a favor de Francia; a guerra de 1701-1714 enfrontou á Coroa de Castela co apoio de Francia contra a Coroa de Aragón co apoio de Austria, Gran Bretaña e das Provincias Unidas; historiograficamente é coñecida como Guerra de Sucesión. Na Paz de Utrecht, o recoñecemento de Felipe V como rei de España custou á Monarquía as posesións de Italia e dos Países Baixos, enclaves coloniais e a perda do monopolio colonial na América española; os beneficiarios internacionais destes acordos foron Francia e Gran Bretaña.

A Monarquía hispánica, antes de Felipe V era con excepción de Castela unha suma de reinos con leis tradicionais (fueros) que limitaban o poder do rei; baixo argumentos de dereitos de guerra o monarca imporá o modelo absolutista francés a través de decretos de Nova Planta. O modelo centralizador e uniformador Felipe V se concretou nunha política territorial que superpoñía sobre os Antigos Reinos un mapa de Intendencias e Audiencias; únicamente ao marxe quedaban as Vascongadas e Navarra. Sobre a pretensión dun absolutismo máis perfecto no modelo centralizador, os monarcas da nova dinastía tamén prescindiron do réxime de polisinodia (multiplicación de Consellos) da etapa austracista en favor dunha única reunión das Secretarias co Rei, que recibeu o nome de Xunta de Estado.

A recuperación dos territorios en Utrecht, centro da política exterior de Felipe V tralo seu matrimonio con Isabel de Farnersio, forzou a renovar a alianza con Francia; historiograficamente estas alianzas co país veciño que se extenderon ao largo do século XVIII coñécense como Pactos de Familia. Entre os dous primeiros Pactos de Familia (1733 e 1743) de Felipe V e o terceiro, xa no reinado de Carlos III, sitúase a viraxe na política exterior de Fernando VI, caracterizada por unha vontade de paz con todos e de guerra con nadie. Carlos III aplicou en España a súa experiencia reformista de vinte anos en Nápoles, rodeándose de ministros ilustrados como los Condes de Campomanes e Aranda, que xa o foran de Fernando VI, e dos Marqueses de Grimaldi e Esquilache. A Igrexa foi obxecto dunha lexislación regalista (de reforzamento do poder do rei) salientando medidas anticlericais como o decreto de expulsión dos xesuítas (1767), que respostaba, independentemente dos pretextos, ao papel dominante da Compañía de Xesús na educación superior, de gran influencia nos estamentos aristocráticos. As reformas dirixidas a potencia-la economía favoreceron a agricultura coas construccións hidraúlicas e a supresión dos privilexios da Mesta, a industria coa supresión da deshonra legal do traballo e o comercio coa liberalización do tráfico de mercadorías con América; as reformas provocaron descontentos, sen conseguir deter o programa renovador do rei; a crise máis relevante foi o chamado o Motín de Esquilache.

renacemento e reforma

RENACEMENTO E REFORMA (resumo de test)

Á morte dos RRCC e dos seus pais Juana de Castela e Felipe de Borgoña, Carlos educado en Flandes estaba destiñado a ser o primeiro dos Carlos que levaron ese nome na Monarquía hispánica e cuestionablemente o primeiro monarca dos Austrias en España. O Imperio alemán era unha autoridade simbólica de moi grande prestixio pola tradición secular do Imperio Sacro-Xermánico e por recaer nun príncipe electo. Sen embargo, a autoridade dos reis hispánicos exixía un goberno persoal e directo do monarca como demandaron as cidades na rebelión das Comunidades. A política dos RRCC de aillamento de Francia mantívose con Carlos V, agora para protexer non só os intereses de Aragón senón tamén os do Imperio Habsburgo; e concretouse no, dominio do Milanesado. Entre os aliados da Francia de Francisco I estaba o Papa Julio II de La Rovere.

Simultáneamente ás tensións entre os estados cristiás europeos, retroalimentadas pola división ideolóxica asociada ao reformismo relixioso, emerxía no oriente sobre as cinzas do Imperio bizantino o Imperio otomano, o cal chegaba ás portas de Viena tan só 75 anos despois de conquistar Constantinopla, a través do Danubio e da ameazante hexemonía no Mediterráneo. No Mediterráneo occidental os turcos contaban con aliados como os piratas berberiscos, aos que o Emperador, absorbido polos conflictos cos príncipes alemáns , nunca se dedicou por completo; a salientar as Xornadas de Túnez e de Alxer

A reforma de Lutero fronte ao Papado tivo como conscuencia política a división de Alemaña polo apoio prestado por algúns príncipes contra o Emperador. Entre as teses de Lutero destacan a libre interpretación da Biblia e a condea do culto das reliquias e a salvación exclusivamente pola fé. O Emperador tratou de evita-la división relixiosa e forzar a obediencia dos príncipes coaccionando ao Papa a convocar un Concilio, que finalmente, malia os seus receos (Sacco de Roma), tería sede en Trento. Nun esforzo por evitar o recurso sistemático da guerra, Carlos V convocou reunións de representantes imperiais antes e despois da batalla de Mühlberg (1547). Estas asembleas reciben o nome de dietas. Toda a política imperial de Carlos V resultou un fracaso ao non poder impedir a división relixiosa, que se concretou na atribución do príncipe, católico ou protestante, de impoñe-la súa relixión aos respectivos súbditos, sancionada xurídicamente na Paz de Augsburgo (1555).

Filipe II fixou a capital da Coroa hispánica en Madrid e construiu en El Escorial o pazo desde o que dirixía tódolos seus reinos na procura dunha hexemonía no continente europeo que tiña como fundamentación ideolóxica a defensa da ortodoxia católica. A loita pola homoxeneización ideolóxica e a seguridade interior se saldou coa expulsión dos mouriscos granadinos. A centralización imperfecta da política administrativa filipina manifestouse nunha rebelión aristocrática en reinvindicación dos fueros de Aragón personificada no propio secretario real, Antonio Pérez. Trala batalla de Pavía e a Paz de Chateau-Cambresis (Paz das Damas) que recoñecía a hexemonía hispánica por parte de Francia, formouse a Liga Santa que frenou en Lepanto a expansión turca no Mediterráneo; estaba constituida por Felipe II, polo Papa e as flotas de Xénova e Venecia. Á morte sen herdeiros do rei de Portugal Sebastián I (1578), Felipe II ocupou o trono portugués; a nobreza lusa recoñeceuno como rei nas Cortes celebradas en : Thomar (1580). O máis grave conflicto na Monarquía filipina foi a sublevación xeral dos Países Baixos, un capítulo máis do reto protestante (calvinista) á ortodoxia relixiosa defendida polo rei; a habilidade dos gobernadores Clara Eugenia (filla do rei) e de Alejandro Farnesio plasmouse na Unión de Arrás ou das provincias católicas do sur (futuro Estado belga). Durante os últimos anos do reinado de Felipe II a guerra xeneralizouse; a Inglaterra de Sabela I pasou a converterse en obxetivo de invasión pola axuda ás protestantes Provincias Unidas (futura Holanda) e polo seu hostigamento á flota das Indias; a tentativa coñécese como A Grande Aramada ou Invencible.

O aumento do crecemento demográfico da Europa Occ. está en relación coa capacidade das explotacións feudais da Europa Oriental de aportar alimentos máis baratos, o que a súa vez favoreceu o desenvolvemento do comercio e de manufacturas na Europa atlántica, que reforzaba unha economía monetaria fundamentada nas remesas de metais americanos. Ao largo do s.XVI, na Monarquía hispánica, os nobres mantiveron o seu estatuto económico e xurídico privilexiado, namentras moitos xornaleiros expulsados das terras comunais emigraban á cidade para converterse nunha poboación asistida pola beneficiencia; a penetración da economía monetaria favoreceu, sen embargo, tamén aos campesiños (ao reducir as rendas en especie).

Os reis, na consolidación do Estado a través do poder da monarquía, dirixían a vida institucional mediante un padroado a tódolos aspectos públicos, incluidos os relixiosos e culturais; a precariedade deste autoritarismo monárquico procedía significativamente do caso dunha minoriedade do rei. Coa súa fixación xeográfica en Madrid, a Corte (así; en singular) transformouse no centro da vida política, acentuando a maxestade da institución un ríxido protocolo; os gastos de Estado, incluidas as custosas administracións o eran fundamentalmente de gastos en commemoracións festivas. O Estado intentou valerse da relixión como un elemento de poder; a cuestión relixiosa, en consecuencia, ocupou un papel central nas relacións internacionais engadindo ás rivalidades dinásticas un elemento ideolóxico; isto explica o emprego na guerra da propaganda impresa (famosa “lenda negra”).

resumo de test

OS INICIOS DO MUNDO MODERNO. (Resumo de test)

DA IDADE MEDIA Á IDADE MODERNA, os epígrafes O NACEMENTO DO ESTADO MODERNO, O HUMANISMO, OS REIS CATÓLICOS, A EXPANSIÓN EUROPEA son UUDD que refiren ás seguintes coordenadas espacio-temporais: Europa desde a derradeira metade do s. XV. 1453 é a data que corresponde cun feito da magnitude histórica da Toma de Constantinopla polos turcos, namentras a de 1789 asociámola coa Revolución Francesa. ¿E 1492?: Coa Conquista de Granada, final dun proceso multisecular, e coa impresión da primeira gramática dunha lingua europea, o castelán. A evolución lenta e complexa desde a IDADE MEDIA Á MODERNA non está exenta de continuidade e permanencias. Por exemplo: os mesmos grupos (campesiños e señores) e as mesmas relacións sociais (señoriais). A estabilidade ou crecemento moderado de finais do s.XV contrasta coas crises demográficas e económicas do s.XIV, que relacionamos coa: peste negra

As cidades, poboacións de comerciantes e artesáns estaban baixo o goberno da burguesía. Principalmente, en Italia e tamén en: Flandes. A economía urbana, básicamente comercial, impulsou unha grande circulación monetaria; entre os mecanismos de financiación salientan: as letras de cambio. Un primeiro paso na construcción do Estado moderno foi a creación da Monarquía autoritaria, fundada na lexitimidade dinástica, é dicir: na vixencia dos dereitos de goberno dunha Casa Real. Os instrumentos do novo ESTADO MODERNO serán o exército permanente, a burocracia e a diplomacia. Por burocracia entendemos: funcionarios profesionais e técnicos especializados en leis. O poder do rei no Estado Moderno estaba íntimamente asociado ao saneamento da Facenda real e éste ameazado polas resistencias das legalidades prestablecidas pola tradición: o papado e os parlamentos medievais. Entre os mecanismos de financiación do Estado destacaron os impostos sobre a propiedade non nobiliaria e as taxas sobre os intercambios comerciais. Sen embargo, a racionalización da recadación non impideu o emprego de: débeda bancaria.

O movemento intelectual que coñecemos como humanismo, renacentista respecto da cultura grecolatina, ten como trazo principal un indivualismo que evolucionou a partir: da crítica literaria. A principal beneficiaria da renovación do saber sobre a base da dignidade do home e consecuentemente da confianza na súa intelixencia foi: a ciencia. A cultura como símbolo de prestixio favoreceu o desenvolvemento das artes a través do mecenazgo; é dicir: do patrocinio dos artistas e do coleccionismo das súas obras. Factor da renovación cultural foi, sen dúbida, a invención da imprenta que permiteu a circulación das obras literarias. Non menos importante era a consideración que, como lingua internacional, tiña: o español (por suposto, o latín).

O matrimonio de Isabel de Castela e Fernando de Aragón significou a unión de reinos moi diferentes nun proxecto de convivencia con vixencia de 5 séculos. As diferencias eran de tamaño territorial e de poboación e non as menores: as políticas. A partir do respecto as identidades institucionais propias de cada reino constátase unha maior influencia de Castela na política interior e de Aragón na política exterior, que se resume: no aillamento de Francia. A política relixiosa favorable á renovación de ordes relixiosas (intelectual e moral) e centrada no control da Igrexa co nomeamento real de cargos eclesiásticos (control ideolóxico) atopou interlocutores tan relevantes como: o cardeal Cisneros. A política de exclusión relixiosa na monarquía hispánica como no resto de Europa respostaba as necesidades de cohesión social e de orden publica do novo Estado e tivo a través da Inquisición como principal destinataria no século XV: á comunidade xudía. O impulso desde o s.XV de rutas alternativas ao comercio medieval de especias e obxetos de luxo, tivo como motivación a expansión do imperio turco e como actores: as monarquías ibéricas (hispánica e portuguesa). As exploracións marítimas de finais do s. XV reflicten unha política cautelosa dos Estados, da que é unha bóa mostra o Tratado de Tordesillas (1494). Namentras, o descubrimento europeo de América por Colón e a expedición de Magalhâes-Elcano determinarán un choque total na visión do mundo: pola confirmación empírica da esfericidade da terra e sobre todo, polo encontro inesperado de novas civilizacións.